Wetenschappelijke benaming: Lumbricus terrestris. Ik ben vies van pieren. Zelfs van hun glimmende schijn in de schemering. Ik weet dat vele mensen helemaal niet vies zijn van regenwormen. Er zijn vissers die eerst een aardworm vangen en in de mond steken om te proeven of hij zoet genoeg smaakt voor de vissen. Is dat zo dan beginnen ze er in de onmiddellijke omgeving te vangen. Ik ben vies van regenwormen want ik heb op school geleerd dat pieren lijken eten en de meester zei, terwijl hij naar mij keek: ”Naar de pieren gaan, voor de pieren zijn, zo naakt als een pier, zo dood als een pier!” Alleen “iemand de pieren uit de neus halen”, stond niet in verband met lijken en dood maar was al even vies! De aardwormen, speciaal de rode van Californië, worden op commerciële basis gekweekt voor het maken van humus en ook als producent van dierlijke eiwitten in de voedselketen. Een ingenieur moest een systeem bedenken om op gemakkelijke wijze de regenwormen uit de kweekbedden boven de grond te krijgen, om ze snel te kunnen vangen. Geen enkel systeem kon wedijveren met de snelle vingers van de negerinnen. De ploegers dezer aarde, de regenwormen Wie je zeker zal ontmoeten in de tuin, tussen het gras, onder de stenen, in de humushoop: de regenworm. Bij het spitten vind je wel een lange worm, meer dan 200 segmenten of delen die elkaar opvolgen. Hij kruipt weg in de richting van zijn spitse snuit. Dat is dan al een oudere heer tussen de regenwormen en tegelijk ook een dame. Aardwormen zijn man en vrouw in een. De regenworm kruipt zo snel mogelijk naar de duisternis toe, weg uit het licht, want daar wordt hij gezien en is hij helemaal niet veilig. ’s Nachts komt hij uit zijn holletje en als hij ’s morgens niet heel gauw maakt dat hij terug onder de grond komt, wordt hij opgepikt door de kippen, die speciaal vroeg op de been zijn. Hoe kruipt een regenworm? Altijd kruipt de regenworm in de richting van de kop. Hij kan niet achteruit kruipen. Onder aan de buikzijde en opzij bezit de aardworm twee paar stevige haren, die naar achteren gegroeid zijn. Elk segment bezit zo vier paar van deze stevige borstelharen. Je kan ze voelen als je met de vinger wrijft over de bleke buikzijde in de richting van de kop. Om te kruipen rekt de worm het voorste deel van het lichaam uit, de borstels zetten zich schrap en de worm kan niet achteruit. Hij trekt de rest van het lichaam ook vooruit en zo zie je de pier snel in één richting kruipen, in de richting van de kop. Komt de pier met de kop eventjes buiten zijn holletje piepen, dan grijpt de merel hem. De vogel trekt zonder moeite de worm uit de grond. Is het achterdeel van de aardworm boven uit het holletje gekomen, dan heeft de merel heel wat moeite om de worm uit de grond te trekken, want de stevige haren bieden veel weerstand. Wanneer de grond trilt vluchten de regenwormen heel snel in de richting van de kop. Veel wormen komen dan boven de grond, andere verdwijnen dieper onder de grond. De trillingen van de grond brengen bij de regenwormen paniek teweeg omdat dat het teken is dat de aartsvijand van de pieren, de gulzige mol, in aantocht is. Een mol eet wel 80 regenwormen per dag, tweemaal zijn eigen gewicht, dus ongeveer 300 gr. Sommige vogels, zoals merels en kieviten hebben ontdekt dat door trappelen waardoor trillingen in de grond veroorzaakt worden, regenwormen in paniek raken en gemakkelijk te vangen zijn als ze naar boven komen. De regenwormen leven in onderaardse gangetjes, die ze eigenlijk niet graven. Ze eten zich een gang door de grond en slokken alles op wat zich voor hen bevindt: aarde en plantenresten. De plantenresten worden voor een groot deel in het lichaam verteerd en de resten worden uitgestoten. Je ziet ’s morgens kleine aardhoopjes die de pieren aan de oppervlakte op het tuinpad hebben nagelaten. Door de vele gangen wordt de bodem goed verlucht. Een halve hectare grond zou gemiddeld 3 miljoen regenwormen bevatten, die samen 760 kg wegen en per jaar wel 18.000 kg aarde verplaatsen. De regenwormen zijn de ploegers dezer aarde! Merkwaardig is ook hoe pieren paren. De volwassen regenworm telt wel 200 segmenten of geledingen. Het zijn kleine afdelingen die je gemakkelijk kan waarnemen met het blote oog. Bij de regenworm merk je ook een verdikking, een soort ring die zadel wordt genoemd. De geleerde benaming is clitellum. Die ring bevindt zich tussen het 33e en 37e segment. Twee regenwormen ontmoeten elkaar en gaan naar elkaar toe. De koppen schuiven naast elkaar door, dan het lichaam totdat de segmenten 9 en 10 precies tegenover elkaar liggen. De pieren moeten daarom niet kunnen tellen! Het mechanisme is zo in de natuur ingebouwd dat de eerste regenworm met zijn twee segmenten 9 en 10 precies tegenover de gelijkaardige segmenten van de partner komt te liggen. Dat is ook nodig want in die segmenten bevinden zich de kleine blaasjes waarin de zaadcellen die ontvangen worden van de partner worden opgestapeld en bewaard. Beide wormen spuiten zaadcellen uit hun segment 15 en dat zaad loopt door een groefje aan de onderkant van het lichaam. Terwijl de beide wormen elkaar met de borstelharen goed vasthouden wordt slijm of schuim afgescheiden door het zadel en kunnen de zaadcellen overzwemmen van de ene worm naar de andere en een goed onderkomen vinden in de segmenten 9 en 10. Het slijm of schuim is dus nodig om de zaadcellen zonder risico te kunnen overbrengen naar de partner. Dat is wat we paring noemen. Maar beide regenwormen hebben samen een mannelijke rol gespeeld en zaad geloosd. Dat is nog geen bevruchting. De eigenlijke bevruchting bestaat in het samenkomen van een eicel met een zaadcel en dat moet nu nog gebeuren. Het zadel zorgt daarvoor! Langzaam schuift de ring of zadel naar voren en pakt bij segment 14 enkele eicellen op. Wat later passeert het zadel de segmenten 9 en 10 en neemt daar enkele zaadcellen op. In het zadel bevruchten de zaadcellen de eicellen. De worm zoekt nu een humusrijke grond zodat de jonge pieren, die nog moeten geboren worden, zeker van goed voedsel voorzien zijn. Dat alles is de vrouwelijke, moederlijke rol van de worm die nu het zadel over de kop afschuift. Op slag verandert het zadel tot een bolletje of cocon met enkele bevruchte eitjes erin, die nu goed beschermd zijn tegen uitdrogen. Na een tweetal weken komen de jonge piertjes uit met slechts drie segmenten. Ze groeien uit tot wormpjes van 1 tot 1,5 cm en zijn nog wit gekleurd. Na vier maanden zullen zij die geluk hebben in het leven, volwassen zijn. Vele regenwormen worden opgepeuzeld door zovele dieren en vogels. Op wandel met een tamme kip zal je zien hoe zij kleine en grotere wormen vangt tussen afgevallen bladeren. Hoogtepunten, echte bruiloftsmaanden voor de pieren zijn de maanden maart en september! Het is zeer voordelig dat elke regenworm mannetje en wijfje tegelijk is, dan kunnen twee partners die elkaar toevallig ontmoeten, al zeker zijn dat voortplanten mogelijk is, meer nog, elke partner kan voor nakomelingschap zorgen, wat niet mogelijk zou zijn bij gescheiden geslachten. Smakelijke regenwormen. Wie eet ervan? Alleen de regenworm kan, alle verhoudingen in acht genomen, zó snel zóveel dierlijke eiwitten produceren. Daarom heeft de regenworm zoveel vijanden die hem rauw lusten: de mol, de spitsmuis, de egel, vissen, en een menigte vogels. De belangrijkste vijand van de regenworm is de mol. Hij zoekt en vindt de pieren onder de grond in zijn gangen die hij uitgraaft met zijn voorpoten. Is er een overvloed aan regenwormen dan zal de mol een serieuze voorraad aanleggen van tientallen regenwormen die hij samenbrengt in een onderaardse voorraadplaats, een soort kerker. Van elke regenworm bijt hij het voorste gedeelte af zodat de worm niet kan ontsnappen want de pier eet zich een weg door de grond en dat kan hij nu niet meer! Soms vindt de tuinman zo tientallen wormen over elkaar gekronkeld onder de grond in de voorraadkamer van de mol. Als de mol slechts na dagenlange afwezigheid terugkeert of de voorraadkamer niet meer terugvindt, dan zijn de koppen van de regenwormen terug aangegroeid en kunnen de dieren opnieuw gangen eten door de grond en ontsnappen. Regenwormen hebben een heilige schrik voor de mol en zodra ze trillingen voelen van de naderende vijand, slaan ze op de vlucht. Van die vluchtreactie maakt de mens gebruik om door trillingen in de grond met een spade of met elektriciteit de wormen naar boven te jagen en ze dan op te rapen. In de schemering lopen de spitsmuizen rond om regenwormen te vangen. Ze vangen de regenwormen zowel boven de grond als onder de grond. Zij doorzoeken speciaal de bladafval onder hagen en vlakbij de woningen. Voor elk gebied is er wel een speciaal aangepaste spitsmuis: bosspitsmuis, duinspitsmuis, veldspitsmuis, tuinspitsmuis, huisspitsmuis. Spitsmuizen danken hun naam aan hun spitse, tot een slurfje verlengde snuit en hebben voor de rest het uitzicht van een gewone muis maar ze zijn geen familie van de muizen. Overdag zijn de spitsmuizen ook wel eens actief maar blijven goed beschut tussen de planten. Je kan voedselzoekende spitsmuizen fijne geluidjes horen voortbrengen tussen de dichte plantengroei. Egels zoeken wormen, slakken, kevers boven de grond. Tegen de avond komen de egels uit hun schuilhoeken te voorschijn en lopen overal rond te snuffelen naar de vette glinsterende regenworm, die ook van de duisternis gebruik maakt om even op stap te gaan buiten zijn holletje. Het is aangenaam te horen hoe smakkend en knarsend een regenworm door de egel wordt verorberd. Dan loopt het stekeldier verder in sukkeldraf, snuivend over de grond met snorkende geluiden op zoek naar het volgende slachtoffer want ook de egel heeft een gezonde eetlust. ’s Zomers eet hij zich dik en vet voor hij in winterslaap gaat. De meest bekende klant bij deze voedselbron is zeker de merel. Hij beweegt heel zacht over het gazon, tussen het korte gras. Je ziet hoe hij plotseling stilstaat en aandachtig luistert. Hij houdt de kop wat scheef en kijkt scherp toe met één oog. Nu slaat hij met de bek toe en haalt een regenworm van tussen het gras te voorschijn. Hij veegt de dikke, vette, slijmerige pier eerst grondig schoon en slokt hem dan op. Wanneer de merels jongen hebben, vangen ze slechts kleine regenwormen, die ze hangend aan beide zijden uit de bek transporteren naar het nest met de jongen. De jonge merels krijgen regenwormen met nog wat aarde aan, hetgeen goed is voor de spijsvertering. De zanglijster komt ook tot in de tuinen midden in de stad op zoek naar regenwormen, slakken en allerlei insekten. Al zijn merels en lijsters zeer verwante vogels, ze behoren samen tot de lijsterachtigen, toch is hun voedselregime niet gelijk. Op hun beider menu komen wel dezelfde gerechten voor maar in zeer verschillende verhoudingen. Meer dan driekwart van het menu van de zanglijster bestaat uit voedsel van dierlijke oorsprong, de rest uit bessen. De merel gebruikt slechts voor een kwart dierlijk voedsel, vooral regenwormen en het overgrote deel van zijn menu bestaat uit allerlei zaden, bessen, appels en zelfs brood en koek die hij van de mensen krijgt. De koperwiek en de kramsvogel zijn twee lijsterachtigen die de laatste jaren dichter bij de huizen komen en te zien zijn op graslanden terwijl ze ijverig pieren zoeken. Hele weilanden zijn vaak overdekt met kieviten. De vogels zitten met honderden op korte afstand van elkaar. Door op de grond te trappelen veroorzaakt de kievit lichte trillingen in de bovenlaag om de regenworm in paniek te brengen Men ziet ook veel kieviten op de omgeploegde akkers nog zoeken naar regenwormen en andere smakelijke brokjes vlees. Hij komt ook opdagen als de boer met ploegen begint maar dan ondervindt hij de concurrentie van dichte scharen meeuwen die gulzig de regenwormen, die de ploegschaar bovenhaalt inslokken. Een heerlijk gezicht : de landbouwer op tractor, daarachter de ploegscharen die de aarde openrijten en daar omheen benden zilvermeeuwen die aan de rijke feesttafel vlees verorberen. De kippen weten maar al te goed dat ’s morgens vroeg nog pieren op pad zijn en haasten zich juist voor zonsopgang naar buiten om de regenwormen snel op te slokken. Kuikentjes uit de broedmachine hebben geen speciale lessen nodig om te weten dat een regenworm lekker smaakt. Het is hen aangeboren onmiddellijk te pikken en zelfs met broertje en zusje stevig te vechten voor dezelfde worm. De regenworm zet plantaardige stoffen om in dierlijke eiwitten, dat is zijn grote kunst. Maar zo wordt hij een lekker brokje voor de vele dieren en vogels die van hem leven.
X




Geen opmerkingen:
Een reactie posten