DE TIJD VAN TOEN

vrijdag 13 november 2026

BELGISCH BOERENPAARD MET DE SLAAGKAR OM DE MEST TE LADEN

Updated

Even rust op het boerenerf. Het Belgische boerenpaard staat ingespannen voor de houten slaagkar, waarmee de mest naar het land werd gebracht. Met het hoofd gebogen naar de kuip lijkt het dier zich weinig aan te trekken van het werk dat nog wacht.  Het laden van de mest was zwaar werk. Met de mestvork werd de stalmest op de kar geschept, telkens weer, tot er genoeg lag om naar de akker te vertrekken. Daar moest alles er opnieuw af en over het land worden verspreid. Wat uit de stal kwam, keerde terug naar de grond en hielp de volgende oogst groeien. Voor de boer was zijn paard een vertrouwde werkkracht. Het trok de kar over het erf, langs de veldweg en tot op de akker. Aan een stem, een gebaar en het opnemen van de leidsels wist het dier vaak al wat er van hem verwacht werd.

PS: ‘slaagkar = kipkar’: een kar waarvan de laadbak kan kantelen om de lading te lossen.

X


maandag 9 november 2026

DE MELKBUSSEN LANGS DE STRAAT ZETTEN VOOR OPHALING

Ingekleurd

Updated

De boer zet zijn melkbussen klaar voor de ophaling, terwijl het kind op de houten kar zit. De melkrijder kwam de volle bussen ophalen en bracht de melk naar de zuivelfabriek. De lege bussen werden weer teruggebracht. Een vertrouwd tafereel uit het boerenleven van vroeger.

X




zondag 1 november 2026

SCHILDERIJ: BLOEDWORST

Slagers maken hun zwarte pens, bloedworst, trip of bloeling volgens aloud streekgebonden recept. Je vindt ze zelfs terug op oude schilderijen, vaak bij wintertaferelen met op de achtergrond een varkensslacht, denk aan Pieter Bruegel. Bij David Teniers staan we in de keuken en zien de keukenmeid verschillende soorten worsten vullen.

VARKENSSLACHT JAREN 80


Dampende worstbundels

3 Foto's remastered

zaterdag 31 oktober 2026

IN HET TREKZEEL

Ontworpen door Jp

Langs het water loopt een vrouw. Haar lichaam helt wat naar voren, haar handen houden de brede band voor haar borst vast. Achter haar volgt een schip, verbonden met de oever door een lange lijn. Stap voor stap brengt zij het vaartuig vooruit. Het is een beeld uit een verdwenen wereld, uit de tijd waarin wind, paarden en menselijke spierkracht het tempo van de binnenvaart bepaalden. Men noemde dit werk jagen: een schip vanaf de wal voorttrekken met een lijn. Het pad waarover de trekkers liepen, kreeg de naam jaagpad. Die benaming is gebleven, ook nu veel van deze wegen vooral door wandelaars en fietsers worden gebruikt. Onder hun voeten ligt de herinnering aan een eeuwenoude manier van werken. Voor zeilende binnenschippers was de wind een onmisbare bondgenoot. Maar hij liet zich niet bevelen. Bij windstilte bleven de zeilen slap hangen en tegenwind kon de voortgang bemoeilijken. Vooral op smalle vaarwegen waren de mogelijkheden beperkt. Dan moest men bomen, waarbij het schip met een lange stok tegen de bodem of de oever werd afgeduwd, of iemand moest aan land om het vaartuig voort te trekken. Daar kwam het trekzeel aan te pas. Die brede band werd om het lichaam gedragen en was verbonden met de lijn naar het schip. Zo werd de trekkracht over de borst en schouders verdeeld. Bewaarde trekzelen en jaaglijnen getuigen nog van die eenvoudige uitrusting: stof en touw waarmee mensen een vaartuig in beweging brachten. Dat een mens een schip kon voorttrekken, lijkt op het eerste gezicht moeilijk te geloven. Toch droeg het water het gewicht van het vaartuig. De trekker moest het schip op gang brengen en vervolgens de weerstand overwinnen. Zodra het langzaam gleed, kwam het aan op regelmatig blijven stappen. Hoe zwaar het werk was, hing af van de omstandigheden. Wind, stroming, de vorm van het schip en de toestand van de vaarweg speelden allemaal mee. De lange lijn had eveneens een functie. Hoe meer de trekkracht in de vaarrichting werkte, hoe beter het schip kon volgen. Een korte lijn die sterk zijwaarts trok, zou het vaartuig eerder naar de oever brengen. Aan boord moest ondertussen iemand de koers bewaken. Het jagen vroeg dus samenwerking tussen de persoon op het pad en de bemanning op het water.  Niet alleen mannen gingen in het zeel. Ook vrouwen en kinderen hielpen het schip voorttrekken. Binnen een schippersgezin konden de taken worden afgewisseld: de ene liep aan de wal, de andere bleef aan boord. Wanneer er voldoende geld beschikbaar was, kon men een scheepsjager met een paard inhuren. Anders leverde het gezin zelf de nodige kracht. Juist daarom maakt het beeld van een oudere vrouw voor een schip zoveel indruk. Het herinnert eraan hoeveel werk door vrouwenhanden en vrouwenschouders werd verricht. Hun aandeel in het varen is op zulke beelden rechtstreeks zichtbaar. Terwijl het vaartuig op het water zijn weg vervolgde, liep zij langs de kant, verbonden met het schip door een band en een lijn. Ook het landschap moest geschikt zijn voor dat werk. Een onderbroken pad, een zijwater of een scherpe bocht kon de doorgang lastig maken. Jaagbruggen hielpen de trekkers om hun weg langs het water voort te zetten. Bij bochten konden rolpalen de lijn geleiden, zodat het vaartuig niet naar de wal werd getrokken. Het waren onderdelen van een vaarwereld waarin de oever even belangrijk was als het water. Waar paarden werden ingezet, ontstond bovendien een eigen bedrijvigheid. Scheepsjagers verhuurden hun dieren en begeleidden schepen over bepaalde trajecten. Langs de vaarwegen waren voorzieningen nodig om mens en dier te laten rusten. Het trekken van schepen was daarmee ook een beroep, met afspraken, tarieven en op sommige plaatsen een officiële registratie. Met de komst van de scheepsmotor veranderde dit bestaan geleidelijk. Zeilschepen konden worden uitgerust met een ingebouwde motor, een zijschroef of een klein motorbootje dat het vaartuig van achteren voortduwde. Daardoor werd de schipper minder afhankelijk van de wind en van trekkracht op de wal. Die overgang gebeurde stap voor stap; oude en nieuwe manieren van voortbewegen bestonden een tijdlang naast elkaar. Uiteindelijk verdween het jagen uit het gewone dagelijkse vaarbedrijf. De lijnen werden opgeborgen, de trekzelen raakten buiten gebruik en het jaagpad kreeg andere gebruikers. Vandaag lopen we er voor ons plezier. We blijven staan bij een mooie weerspiegeling, kijken een schip na en genieten van de stilte langs de oever. 

X


woensdag 28 oktober 2026

OUDE BEROEPEN: KRENGENSLAGERS 1912

Updated

De 88-jarige heer Polak met zijn twee zoons. Hun beroep is 'krengenslager'. Ze slachten zieke dieren. Lang zullen ze hun beroep niet meer kunnen uitoefenen want de vleeskeuringswet van 1919 verbiedt de verkoop voor menselijke consumptie van vlees dat afkomstig is van zieke of aan ziekte gestorven dieren. Het risico voor de volksgezondheid is te groot. Gezonde slachtdieren worden voortaan zowel voor als na de slacht gekeurd.

X



DE OOGST BINNENHALEN - EEN LANDELIJK TAFEREEL VAN VROEGER

Ingekleurde versie

Updated

Een hoogbeladen wagen, een tractor en drie mensen die samen de oogst binnenhalen: deze foto toont hoeveel handenarbeid het boerenleven ooit vroeg. Links heft een landarbeider met een lange vork een bundel omhoog. Boven op de vracht staat een vrouw klaar om die aan te nemen en te schikken. De bestuurder zit aan het stuur, terwijl op de achtergrond koeien grazen langs de bosrand. Hoewel het beeld aan een hooioogst doet denken, wijzen de gebonden bundels, de herkenbare aren en de rechtop geplaatste schoven eerder op een graanoogst. Dat is een belangrijk onderscheid: hooi bestaat uit gedroogd gras, terwijl hier vermoedelijk graanhalmen met hun aren worden binnengehaald. De precieze graansoort is op basis van de foto niet met zekerheid vast te stellen. De schoven op het veld passen bij een vroegere oogstmethode. Na het maaien werd het graan samengebonden en in groepjes rechtop gezet om verder te drogen. De schoven werden schuin tegen elkaar geplaatst, met ruimte onderaan zodat de lucht ertussen kon stromen. De kleine groepjes op deze foto lijken zulke droogopstellingen te zijn. Wanneer de schoven voldoende droog waren, volgde het laden. Op de foto is te zien hoe nauw de mensen daarbij moesten samenwerken. De arbeider beneden brengt de bundel omhoog; de vrouw bovenop verdeelt de lading over de wagen. De tractor verzorgt hier de trekkracht, maar het zware laadwerk gebeurt nog met de vork. Daarmee vangt de foto een bijzonder moment: machines helpen al mee, terwijl menselijke kracht en ervaring onmisbaar blijven. Achter iedere hoogopgestapelde vracht schuilt een reeks werkzaamheden — maaien, binden, drogen, laden en vervoeren. Bij de graanoogst moest vervolgens ook nog worden gedorst om de korrels uit de aren te halen. Het beeld bewaart vooral de samenwerking: de geheven vork, de wachtende handen boven op de wagen en de bestuurder naast de grote vracht. Het is een tastbare herinnering aan een landbouw waarin de oogst bundel voor bundel werd binnengebracht.

X




HET LAND BEMESTEN

Ingekleurde versie

Updated

Mest op hoopjes: zwaar werk voor een vruchtbare akker

Op deze landbouwfoto zien we een werk dat vroeger bij het boerenleven hoorde: stalmest naar de akker brengen en in kleine hoopjes van de wagen trekken. De tractor hielp bij het vervoer, maar het verdelen van de mest bleef hier nog handenarbeid. Naast de geladen wagen staat een man met een lang gesteeld werktuig; over het land liggen de hoopjes al klaar. Daarna moesten ze met de mestriek worden verspreid. Stalmest was een kostbare grondstof op de boerderij. Het mengsel van dierlijke uitwerpselen en strooisel werd verzameld en later naar het land gebracht. Zo keerde een deel van wat de boerderij voortbracht terug naar de bodem, als voeding voor een volgende teelt. De werkwijze: mest aanvoeren, in kleine hoopjes van de kar trekken en vervolgens met de riek over het land verspreiden.

Eerst de hoopjes maken

Het lossen gebeurde beetje bij beetje. Terwijl de wagen over de akker werd verplaatst, trok men telkens een portie mest naar beneden. Daarvoor gebruikte men vaak een mesthaak: een werktuig met gebogen tanden aan een lange houten steel. Daarmee kon men de samengepakte, stroachtige mest losmaken en van de wagen trekken. De hoopjes vormden een tussenstap. De mest lag nu verspreid over het perceel, maar nog lang niet gelijkmatig genoeg. Wanneer de wagen leeg was, wachtte dus een volgende ronde werk.

Daarna kwam de mestriek

Met de mestriek ging men van hoopje naar hoopje. Men stak de tanden in de mest, trok de kluiten uiteen en verspreidde kleinere porties over de omliggende grond. Het stro en de mest moesten worden losgeschud, zodat er geen dikke pakken bleven liggen en ook de ruimte tussen de hoopjes werd bedekt. Mestriek is een andere benaming voor mestvork.  Die vork diende onder meer om stalmest op te laden en te verspreiden. De licht gebogen tanden waren geschikt om het vezelige mengsel van stro en mest vast te nemen. Het was zwaar en herhalend werk: insteken, lostrekken, optillen, uitschudden en weer een stap verder. Een akker die vanuit de verte rustig oogde, betekende van dichtbij vele bewegingen met armen, schouders en rug. Een gelijkmatige verdeling vroeg bovendien aandacht. Na het verspreiden kon de mest bij het ploegen in de grond worden gewerkt. 

X


maandag 26 oktober 2026

MUSKUSRATTEN EN BEVERRATTEN


MUSKUSRATTEN EN BEVERRATTEN

Ongewenste bewoners langs onze waterlopen

Wie vroeger langs de Maas, een beek of een oude waterplas wandelde, zag misschien wel eens een donkere schim door het water glijden. Een ogenblik later verdween het dier tussen het riet of dook het onder aan de oever. Op het eerste gezicht leek het misschien een grote rat of zelfs een kleine bever. Maar het kon ook een muskusrat of een beverrat zijn: twee knaagdieren die zich uitstekend thuis voelen in en rond het water. Ook in het Maasland kwamen deze dieren voor. Hun aanwezigheid vertelt een verhaal dat verder gaat dan de oevers van onze streek. Beide soorten werden door de mens naar Europa gebracht omwille van hun pels. Pas later werd duidelijk welke gevolgen hun verspreiding kon hebben voor onze waterlopen, dijken en natuur.

Van pelsdier tot bewoner van onze waterlopen

De muskusrat, ook wel bisamrat genoemd, is oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika. In Europa werd ze gehouden voor haar dichte pels. De soort werd in 1928 in België geïntroduceerd als pelsdier. Vanuit de kweek en door ontsnappingen of vrijlatingen konden de dieren zich in de natuur verspreiden.  De beverrat heeft een andere oorsprong. Ze komt uit Zuid-Amerika en werd eveneens voor de pels in Europa ingevoerd. Haar pels was in de handel bekend als nutria. Ook deze dieren kwamen uiteindelijk in het wild terecht en vonden langs rivieren, vijvers en moerassen geschikte leefplaatsen. Wat ooit begon als een menselijke onderneming, kreeg zo een onverwacht vervolg. De dieren vonden voedsel en beschutting langs onze waterlopen en konden zich op verschillende plaatsen voortplanten.

Geen gewone ratten

Hoewel hun namen anders doen vermoeden, zijn muskusratten en beverratten geen gewone bruine ratten. Het zijn allebei knaagdieren die sterk aan het leven bij het water zijn aangepast. De muskusrat is de kleinste van de twee. Ze heeft een gedrongen lichaam, een bruine vacht en een lange, zijdelings afgeplatte staart. Die staart helpt haar bij het zwemmen. Ze leeft graag langs beken, grachten, vijvers en andere waterlopen waar voldoende planten groeien. De beverrat is een stuk groter en steviger gebouwd. Opvallend zijn haar brede snuit, lange witte snorharen en oranje snijtanden. Ze heeft een lange, ronde staart. Haar naam kan verwarring veroorzaken, want een beverrat is geen bever. Een echte bever herken je onder meer aan zijn brede, platte staart. Op de bijgevoegde foto zien we een dier in een vangkooi aan de waterkant. De brede snuit en lange witte snorharen wijzen op een beverrat. 

Een leven tussen water en oever

Voor beide soorten vormen water en oever samen hun leefgebied. Ze kunnen goed zwemmen en vinden tussen de begroeiing beschutting en voedsel. Waterplanten, wortels, stengels en andere plantaardige delen staan op hun menu. De muskusrat graaft gangen in de oever en kan ook een woonplaats uit plantenmateriaal opbouwen. De ingang van een gang bevindt zich vaak onder water. Zo kan het dier vanuit zijn schuilplaats ongemerkt het water bereiken. Ook de beverrat graaft holen en gangen in oevers. Voor de dieren zijn dat veilige plekken om te rusten en jongen groot te brengen. Voor de mens kan dat graafwerk echter problemen veroorzaken, zeker waar de oever deel uitmaakt van een dijk of een andere waterkering.

Het gevaar dat je niet altijd ziet

Een oever kan er aan de buitenkant stevig uitzien, terwijl er binnenin gangen zijn uitgegraven. Door die holtes kan de grond verzwakken en kunnen delen van de oever verzakken. Bij dijken kan dat een risico voor de veiligheid vormen, vooral wanneer het water hoog staat. Graafschade aan oevers en dijken kan bijdragen aan verzakkingen en dijkdoorbraken. Daarnaast kunnen de dieren schade veroorzaken aan landbouw en natuur. Door het eten van water- en oeverplanten kan ook de begroeiing plaatselijk worden aangetast.  Voor een streek als het Maasland, waar het leven van oudsher nauw verbonden is met de Maas en haar waterlopen, spreekt dat gevaar tot de verbeelding. Water bracht leven en vruchtbaarheid, maar hoogwater heeft de bewoners ook altijd geleerd hoe belangrijk stevige oevers en dijken zijn.

Ook langs de Grensmaas

De beverrat werd in het verleden onder meer langs de Grensmaas vastgesteld. In een natuurrapport uit 2003 vermeldde het Instituut voor Natuurbehoud dat in Vlaanderen vooral daar beverratten werden gevangen. Het rapport wees onder meer op de instroom vanuit Nederland. Dat is een historische vaststelling: ze zegt op zichzelf niet hoeveel dieren er vandaag op een bepaalde plaats voorkomen.  Waterlopen houden zich niet aan gemeente- of landsgrenzen. Een dier dat zich langs het water verplaatst, kan zo van de ene streek naar de andere trekken. Daarom is samenwerking tussen beheerders aan beide zijden van een grens belangrijk.

De rattenvanger langs het water

De bestrijding van de muskusrat kent in België een lange geschiedenis. Al in 1938 werd de uitroeiing van de soort bevolen vanwege mogelijke schade aan dijken en gewassen en het risico op ziekteoverdracht. In de loop van de jaren veranderden zowel de aanpak als de organisatie van de bestrijding. Vanaf het einde van de jaren 1990 werd die in Vlaanderen sterker geprofessionaliseerd.  Wie vroeger een rattenvanger langs een beek of kanaal aan het werk zag, stond er misschien niet altijd bij stil hoe belangrijk het was om ook de oevers onder het wateroppervlak in het oog te houden. Het werk vroeg kennis van het terrein, van de dieren en van de sporen die zij achterlieten. Ook vandaag worden muskusratten en beverratten in Vlaanderen bestreden. De VMM zet daarvoor terreinmedewerkers in en werkt samen met andere beheerders. Op plaatsen waar de VMM muskusratten bestrijdt, is de populatie volgens de maatschappij onder controle gebracht, al blijven opvolging en samenwerking nodig. 

Nieuwe middelen, dezelfde zorg

De middelen om de dieren op te sporen zijn in de loop der jaren veranderd. Binnen het Europese LIFE MICA-project, dat liep van 2019 tot 2023, werkten partners uit onder meer Vlaanderen, Nederland en Duitsland samen. Ze onderzochten onder andere slimme cameravallen en het gebruik van omgevings-DNA: sporen van erfelijk materiaal die een dier in zijn omgeving achterlaat en die kunnen helpen om zijn aanwezigheid vast te stellen. Daarbij blijft het belangrijk om zorgvuldig te werk te gaan en andere dieren zo veel mogelijk te beschermen. Een beverrat kan immers vanop afstand met een bever worden verward. Een goede herkenning en een deskundige aanpak zijn daarom noodzakelijk.

X

EEN OCHTEND OP HET BOERENERF

Ontworpen door Jp

Wanneer de ochtendnevel langzaam over de velden optrekt, komt het leven op de hoeve op gang. Op het erf scharrelen de kippen rond, op zoek naar de graantjes die de boerin voor hen uitstrooit. Wat verder staat de boer naast zijn trouwe Belgische trekpaard, klaar voor een nieuwe werkdag.

X



vrijdag 23 oktober 2026

BOER MET HOUTEN KRUIWAGEN

Ontworpen door Jp

MET DE HOUTEN KRUIWAGEN OP HET ERF

Ingekleurde versie

Updated

Op het erf van een oude hoeve is een boer aan het werk met zijn houten kruiwagen. Het stro ligt verspreid over de aarde en onder het verweerde strodak staat het gereedschap opgeborgen. Een tafereel dat herinneringen oproept aan het dagelijkse leven op het platteland van vroeger. De kruiwagen is eenvoudig en stevig gebouwd. Twee lange houten handvatten lopen langs de laadruimte naar voren, waar een groot spaakwiel het gewicht helpt dragen. Op de houten bodem ligt een vracht stro en donker materiaal. Met zijn verweerde planken en robuuste bouw lijkt de kruiwagen gemaakt om jarenlang dienst te doen. Op een boerderij kwam zo’n kruiwagen bij allerlei karweitjes van pas: om stro of mest te verplaatsen, materiaal naar de schuur te brengen of een vrachtje over het erf te vervoeren. Over een ongelijke, modderige ondergrond vroeg dat wel wat kracht en handigheid. De oude schuur, het stro en de kruiwagen vertellen samen een verhaal over een tijd waarin veel werk nog met de hand gebeurde. Eenvoudige werktuigen waren toen onmisbare helpers in het dagelijkse boerenleven.

X




MAN ACHTER SPINNENWIEL

een man achter het spinnenwiel, in veel plattelandsgebieden was er in de winter weinig werk op het land. Om toch geld te verdienen, transformeerden huiskamers in kleine fabriekjes. Het hele gezin hielp mee om wol of vlas te verwerken. De man des huizes, de vrouw én de kinderen zaten dan urenlang achter het spinnewiel of de spintol om aan de grote vraag van wevers te voldoen.

donderdag 22 oktober 2026

OUDE BEROEPEN: VLASHEKELAARS IN DE 19DE EEUW

Ontworpen door Jp

Twee vrouwen, een eenvoudige houten werkbank en een bundel bleke vlasvezels. Meer lijkt er op het eerste gezicht niet nodig om een vergeten ambacht opnieuw voor ogen te brengen. In deze gereconstrueerde voorstelling zitten de vrouwen gebogen over hun werk. Hun handen houden het vlas stevig vast, terwijl voor hen de scherpe tanden van de hekel wachten. Het tafereel roept een wereld op waarin de weg van een plant op het veld naar een stuk huishoudlinnen nog door vele handen liep. Het vlashekelen was een belangrijke schakel in die lange weg. De hekelaar maakte nog geen weefsel en spon ook nog geen draad. Hij of zij bereidde de vezels voor op het spinnen: reinigen, fijner verdelen en zoveel mogelijk in dezelfde richting leggen. Wat soms eenvoudigweg ‘linnen kammen’ wordt genoemd, was dus nauwkeuriger het kammen van vlas, de grondstof waaruit later linnen ontstond. Voordat een bundel op de hekelbank terechtkwam, was er al heel wat werk verricht. Bij de oogst werden de vlasplanten uit de grond getrokken. Daarna verwijderde men de zaadbolletjes, een bewerking die repelen werd genoemd. Het roten hielp vervolgens om de vezels los te maken van de omringende plantendelen. Na het drogen volgde het braken of brakelen, waarbij de houtachtige delen van de stengel werden gebroken. Door het zwingelen werden die houtdeeltjes verder uit de vezels verwijderd. Pas daarna kwam het hekelen aan de beurt. De precieze uitvoering verschilde naargelang de streek en de beschikbare werktuigen. De hekel zelf was een eenvoudig maar doeltreffend werktuig: een houten voet of blok waarin scherpe ijzeren tanden waren aangebracht. Tijdens het werk moest de kam stevig vastzitten. De arbeider hield een handvol voorbereid vlas aan één uiteinde vast en trok het andere uiteinde herhaaldelijk door de tanden. Vervolgens werd de bundel omgekeerd, zodat ook de eerder vastgehouden kant behandeld kon worden. Zo werden de vezels verder losgemaakt, rechtgetrokken en van korte vezels en achtergebleven onzuiverheden ontdaan. Historische hekelkammen van vóór 1897 worden onder meer bewaard in de collectie van het Science Museum. Het werk kon met opeenvolgende, steeds fijnere hekels gebeuren. Een grove kam maakte het vlas eerst toegankelijker; een fijnere kam bracht de vezels verder op orde. Daarbij was gevoel voor het materiaal nodig. Te onvoorzichtig trekken kon bruikbare vezels beschadigen. De handen moesten stevig vasthouden, maar tegelijk de weerstand van de bundel volgen. De scherpe punten maakten aandacht noodzakelijk: een hekel was geen onschuldig huishoudborsteltje. Na het kammen bleef een lange, geordende vezelbundel over, die bijna aan haar deed denken. Die kon worden opgedraaid tot een zogenaamde vlaspop en vervolgens worden gesponnen. Ook de kortere vezels hadden nog waarde. Ze konden, afhankelijk van hun kwaliteit, worden verwerkt tot grovere garens en eenvoudiger textiel. De opbrengst bestond dus uit verschillende kwaliteiten, elk met een eigen bestemming. Achter die technische handelingen ging een arbeidswereld schuil die minder schilderachtig was dan een sfeervolle afbeelding doet vermoeden. De vlasbewerking was arbeidsintensief en verschillende voorbereidende bewerkingen veroorzaakten veel stof. Het werk gebeurde onder meer in eenvoudige werkruimten bij de vlasgebieden. De mensen die het uitvoerden, vormden samen de verbinding tussen landbouw en textielnijverheid: zonder hun voorbereiding kon de spinner niet over een geschikte grondstof beschikken. In Kortrijk werd machinaal hekelen met stoomkracht in 1856 ingevoerd. De Leiestreek was rond het midden van de negentiende eeuw uitgegroeid tot een internationaal centrum van de vlasnijverheid.  Juist dat maakt dit tafereel betekenisvol. Het brengt een handeling dichtbij die in een overzicht van machines, handel en productie gemakkelijk uit het zicht verdwijnt. We zien geen afgewerkt tafelkleed en geen zorgvuldig opgevouwen lakens, maar het werk dat daaraan voorafging. Een bundel wordt vastgenomen, door de kam gehaald, omgedraaid en opnieuw behandeld. Wanneer we vandaag naar oud linnen kijken, bewonderen we vaak de fijne draad, de stevigheid of het zorgvuldig aangebrachte borduurwerk. De vlashekelaars herinneren ons aan een vroeger begin: aan de plant, de vezel en de handen die het materiaal geschikt maakten voor verdere verwerking. Hun werk liet zelden een naam achter op het uiteindelijke weefsel. Toch liep hun vakmanschap mee in iedere draad.

X


woensdag 21 oktober 2026

HERFSTMIJMERING AAN DE MAAS

Ontworpen door Jp

Er zijn van die avonden waarop je vanzelf wat trager gaat lopen. Je bent nog onderweg, je hebt misschien nog iets te doen, maar dan valt het licht over een stukje landschap en blijf je staan. Een konikpaard dat graast, een boom die zijn laatste bladeren vasthoudt, een oude stam in het gras. Verderop de Maas, met de avondzon op het water. Meer is er op dat ogenblik niet nodig om je gedachten een andere richting uit te sturen. Het is herfst. Je ziet het aan de kleuren, aan het ijlere loof van het boompje en aan het gras dat zijn zomerse frisheid stilaan heeft verloren. Tussen het groen staan dorre sprieten, wat ruigere plukken en kleine oneffenheden. Het land heeft maanden van groeien, warmte, regen en betreding achter zich. Nu ligt het erbij zoals een weide er in dit seizoen mag bijliggen: wat afgeleefd, maar nog vol leven. De lage zon strijkt eroverheen en haalt details naar boven waar je overdag gemakkelijk aan voorbij zou gaan. Links staat een konikpaard rustig te grazen. Zijn hoofd is diep gebogen, zijn donkere manen vallen langs de hals en zijn vacht vangt het zachte avondlicht. Af en toe zal het een stapje vooruitzetten, op zoek naar een nieuwe pluk gras. Misschien beweegt een oor bij een geluid dat wij nauwelijks zouden opmerken. Er zit iets geruststellends in die eenvoudige bezigheid. Terwijl de hemel langzaam van kleur verandert, gaat het dier verder met wat het aan het doen was. Wie er een poosje naar kijkt, merkt hoe de eigen onrust wat naar de achtergrond schuift. De gedachten waarmee je hier bent aangekomen, blijven nog wel aanwezig, maar ze eisen minder aandacht. Je volgt de beweging van het paard, kijkt naar de stand van zijn benen, naar de snuit die door het gras gaat. Het is een klein tafereel, zonder haast, en juist daardoor blijf je langer kijken dan je van plan was. Misschien herkennen we daarin iets waar we zelf nog maar zelden aan toekomen. Een ogenblik helemaal bezig zijn met wat vlak voor ons ligt. Geen klok raadplegen, geen bericht beantwoorden, geen lijstje in gedachten afwerken. Gewoon ergens staan, de koelte voelen opkomen en merken dat de dag ten einde loopt. Aan de andere kant ligt de oude boomstam. Hij rust laag in het gras, verweerd en getekend door weer en tijd. De bast is grotendeels verdwenen. In het hout zitten groeven, donkere holtes en afgesleten randen. Het laatste licht valt over de bovenkant en laat de ruwe structuur goed uitkomen. Je kunt je haast voorstellen hoe het hout zou aanvoelen onder je hand: droog op de uitstekende delen, koeler waar de schaduw en het vocht blijven hangen. Ooit stond ook deze boom overeind. Waar hij groeide, hoe breed zijn kruin was en hoeveel jaren hij daar heeft gestaan, vertelt het beeld ons niet. Toch roept zo’n stam vanzelf gedachten op aan alles wat eraan voorafging. Aan voorjaar na voorjaar waarin nieuwe bladeren verschenen. Aan wind die aan de takken trok. Aan regen die langs de schors naar beneden liep. Misschien hebben vogels er gerust of hebben dieren er beschutting gezocht. Nu ligt hij hier, dicht bij de aarde, terwijl het gras langs zijn flanken verder groeit. Er gaat een stille vertrouwdheid van uit. In het buitengebied horen zulke oude stammen thuis tussen het gras en de begroeiing. Ze veranderen langzaam, veel langzamer dan wij doorgaans kijken. Een scheur wordt dieper, een stukje hout brokkelt af, vocht blijft ergens langer zitten. Tegen de tijd dat je er opnieuw langskomt, lijkt alles nog hetzelfde, tot je merkt dat de natuur toch weer een klein stukje verder is gegaan. Achter het paard staat het boompje met zijn fijne vertakkingen tegen de avondlucht. Het heeft nog bladeren, maar de hemel is er al ruim tussendoor te zien. Sommige blaadjes kleuren koperbruin, andere houden nog wat geel vast. Waar de zon ze raakt, lichten ze even op. De takken vormen een onregelmatig geheel, gegroeid onder invloed van wind, ruimte en seizoenen. Juist dat maakt het zo’n aangename boom om naar te kijken. Je blik kan erin blijven dwalen. In de herfst worden bomen langzaam doorzichtiger. Je ziet opnieuw wat er achter hun kruin ligt. Een strook lucht, een verre oever, het licht boven het water. Wat in de zomer verborgen bleef achter dicht gebladerte, komt weer tevoorschijn. Zo krijgt een vertrouwde plek een ander uitzicht zonder dat er iets groots hoeft te gebeuren. Een paar koude nachten, wat wind, enkele weken tijd, en het landschap opent zich. Dat is misschien een van de redenen waarom de herfst zoveel herinneringen oproept. Je ziet meer van de vorm van de dingen. De takken, de lijnen van het land, de afstand tot de rivier. Tegelijk worden de dagen korter en breng je vanzelf meer tijd door met wat je bijblijft. Een geur van vochtig gras kan je plots terugbrengen naar een wandeling van jaren geleden. Het licht op een boom kan herinneren aan een namiddag waarvan je dacht dat je hem vergeten was. Voor wie het Maasland kent, kan zo’n uitzicht heel vertrouwd aanvoelen. De ruimte boven het land, het water in de verte en die bijzondere avondstilte horen bij elkaar. Je hoeft niet precies te weten waar je staat om het gevoel te herkennen. Er zijn langs de Maas zoveel plekken waar je even blijft hangen, met je handen in je jaszakken en je gezicht naar het laatste licht. Rechts stroomt de rivier verder. Van hieruit zien we maar een gedeelte, een rustige baan tussen de oevers. Het zonlicht ligt op het oppervlak en wordt er zacht uiteengehaald door de beweging van het water. Verder weg vervagen de contouren. De afstand maakt de kleuren lichter en zachter, tot land en lucht bijna in elkaar overgaan. Een rivier geeft een landschap iets blijvends, ook al is het water voortdurend onderweg. Je kunt jaren later terugkomen op een plek aan de Maas en dezelfde bocht herkennen, dezelfde richting waarin je blik wordt meegenomen. Ondertussen is er van alles veranderd. Bomen zijn groter geworden, een oever ziet er anders uit, iemand die vroeger met je meeging is er misschien niet meer bij. Je staat er zelf ook met andere gedachten dan toen. Juist op zulke momenten besef je hoeveel gewone uitstapjes een mens bewaart. Een wandeling na het eten. Even naar het water gaan kijken. Een omweg naar huis omdat het weer nog te mooi was om al naar binnen te gaan. Destijds leek daar weinig bijzonders aan. Later herinner je je toch wie er naast je liep, wat er gezegd werd of hoe koud je handen waren toen de zon achter de wolken verdween. Misschien komt er bij deze foto zo’n herinnering boven. Aan iemand die altijd wat vooruitliep en dan bleef wachten. Aan een vader die naar de overkant wees. Aan een moeder die zei dat het stilaan tijd werd om terug te keren. Aan een kameraad met wie je onderweg over van alles praatte, tot het gesprek vanzelf stilviel bij het water. Het zijn kleine dingen, maar ze kunnen een heel landschap vullen. De avondzon staat inmiddels laag. Tussen de wolken blijft een opening waarin het licht warmer wordt. Het goud schuift over in zacht oranje, terwijl hoger in de lucht nog grijze en bleke tinten hangen. Er zit beweging in die hemel. Je weet dat het uitzicht over enkele minuten alweer anders zal zijn. Een wolkenrand kan voor de zon trekken, het water kan zijn glans verliezen, de boom kan plots donker afsteken. Dat maakt dit uur zo bijzonder om buiten te zijn. Je ziet de verandering gebeuren. De schaduwen worden langer, de warmte verdwijnt uit het gras en het licht trekt zich terug naar de hoogste randjes. Op de rug van het paard blijft nog even een zachte gloed liggen. In de donkere manen wordt het detail stilaan minder zichtbaar. Het dier zal daar weinig acht op slaan. Het schuift wat verder en graast door. Wij kijken anders, omdat we weten hoe kort zo’n avondbeeld duurt. Misschien nemen we een foto om er iets van te bewaren. Later kunnen we dan opnieuw zien hoe de boom stond, hoe het paard zijn hoofd hield en waar de zon boven de Maas hing. Toch blijft er altijd iets buiten beeld: de temperatuur van de lucht, een verre vogelroep, het geritsel van gras, de geur van het land. Bij het bekijken vullen we dat onbewust weer aan. We stellen ons voor hoe stil het er geweest moet zijn. We voelen bijna de vochtige koelte die tegen de avond uit de grond opstijgt. Misschien horen we in gedachten het zachte afscheuren van gras of een hoef die wordt verplaatst. Zo groeit rond een foto een heel ogenblik, ruimer dan wat er werkelijk op te zien is. De herfst heeft een manier om ons daarbij wat langer te laten stilstaan. In de zomer lopen we gemakkelijker door, met nog uren licht voor ons. Op een herfstavond weten we dat het weldra donker wordt. Dat geeft het laatste zonlicht een andere waarde. We kijken er bewuster naar. Nog even wachten. Nog één keer over het water kijken. De jas wat dichter trekken en toch niet meteen vertrekken. Er zit ook iets weemoedigs in dit landschap. Het gras zal verder verbleken, het boompje zal de rest van zijn bladeren verliezen en op koude dagen zal de rivier er grijzer bij liggen. De winter is nog niet zichtbaar, maar je voelt dat hij dichterbij komt. Tegelijk is er op deze avond zoveel warmte in het licht dat je daar niet meteen aan hoeft te denken. Het is genoeg om te zien hoe mooi het land er nu bij ligt. Het paard, de boom en de oude stam brengen ieder op hun manier tijd in beeld. Het paard beweegt en zoekt zijn weg door de weide. De boom staat geworteld en verandert met het seizoen. De stam verweert langzaam waar hij is neergekomen. Daaromheen blijft het gras groeien zolang het weer het toelaat, en verderop stroomt de Maas door. Alles heeft zijn eigen tempo. Als mens kom je daar maar even tussen staan. Je kijkt, ademt de buitenlucht in en neemt wat van die rust mee. Misschien merk je pas op de terugweg dat je minder gejaagd bent. Het probleem waarover je liep te piekeren, is er nog, maar je hebt intussen ook iets anders gezien. Een dier dat op zijn gemak stond te grazen. Warm licht op oud hout. Een boom die met zijn laatste bladeren tegen de hemel stond. Dat zijn bescheiden dingen om mee naar huis te nemen, en toch kunnen ze een avond kleuren. Terwijl later de gordijnen dichtgaan en het leven binnenshuis weer verderloopt, blijft het uitzicht nog even bij je. Je denkt aan de koelte op de oever en aan het water dat nu in het donker stroomt. Misschien vraag je je af waar het paard inmiddels staat, of het nog altijd graast en of de boomstam vochtig begint te worden van de dauw. Buiten zal de kleur dan langzaam uit het landschap verdwenen zijn. Eerst uit het gras, daarna uit de vacht van het paard. De fijne takken zullen één donkere vorm geworden zijn. Boven de Maas blijft wellicht nog een smalle bleke strook lucht over, net genoeg om de rivier van het land te onderscheiden. En morgen ligt alles er weer, onder een andere hemel. Misschien met nevel over het water, misschien met regen in de takken. De boomstam zal dezelfde plaats innemen, het paard zal ergens in de weide voedsel zoeken en aan het boompje zullen weer enkele bladeren minder hangen. Maar deze avond blijft bewaard zoals hij hier te zien is: het hoofd van het paard gebogen naar het gras, de oude stam in de voorgrond, de herfstboom in het zachte tegenlicht. En rechts, tussen de oevers, de Maas die nog even de glans van de ondergaande zon met zich meedraagt.

X


maandag 19 oktober 2026

FERRUCCIO LAMBORGHINI — VAN TRACTOREN TOT AUTODROMEN


Wist je dat Lamborghini begon als een tractorenfabriek? Begin jaren zestig besloot oprichter Ferruccio Lamborghini, die niet helemaal tevreden was over de sportwagens van zijn tijd, zelf een wagen te bouwen. Volgens de bekende overlevering zou Enzo Ferrari hem hebben toegevoegd: ‘Jij kunt misschien wel een tractor besturen, maar een Ferrari zul je nooit aankunnen. Het verhaal over hun aanvaring werd een onlosmakelijk deel van de Lamborghini-legende. Ook binnen de familie wordt de ruzie over een Ferrari-koppeling aangehaald als een belangrijke aanleiding voor zijn avontuur als autobouwer. 

Achter die beroemde anekdote schuilt echter meer dan gekrenkte trots. Ferruccio Lamborghini was al een ervaren industrieel voordat zijn naam op een sportwagen verscheen. Hij had geleerd om mogelijkheden te zien waar anderen vooral problemen zagen: eerst tussen landbouwmachines en achtergelaten oorlogsmateriaal, later in de wereld van kostbare auto’s. Zijn levensverhaal voert van het Italiaanse platteland naar een fabriek waar enkele van de beroemdste sportwagens van de twintigste eeuw ontstonden.

Ferruccio werd op 28 april 1916 geboren in Renazzo, bij Cento in de provincie Ferrara. Hij groeide op in een landbouwersgezin, maar voelde zich sterker aangetrokken tot motoren dan tot het werk op het land. Hij volgde technisch beroepsonderwijs en ontwikkelde een praktische kennis van mechaniek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij op Rhodos aan het onderhoud en de herstelling van militaire voertuigen. Die jaren scherpten zijn vermogen aan om met beschikbare onderdelen machines opnieuw aan het draaien te krijgen. In 1946 keerde hij terug naar Italië. 

Het naoorlogse land had behoefte aan betaalbare machines. Voor landbouwers kon een tractor het verschil betekenen tussen zwaar handwerk en een bedrijf dat meer grond kon bewerken. Lamborghini zag daarin zijn kans. Met onderdelen uit militaire overschotten bouwde hij een eenvoudige landbouwtractor: de Carioca, die op 3 februari 1948 in Cento werd voorgesteld. Dat jaar geldt als het begin van zijn tractorenonderneming. De belangstelling maakte uitbreiding mogelijk; wat kleinschalig begon, groeide uit tot een fabriek die steeds meer zelf ontwikkelde machines afleverde. 

De tractoren bezorgden hem naam en financiële ruimte. Tijdens de economische opleving van de jaren vijftig verbreedde hij zijn activiteiten naar verwarmingsbranders en klimaatinstallaties. Hij begreep dat de modernisering van Italië zowel op het veld als in de woning kansen bood. De latere sportwagenfabrikant was dus al vertrouwd met productie, personeel en technische ontwikkeling. Zijn autoproject rustte op een industriële basis die jarenlang was opgebouwd. 

Met zijn groeiende vermogen kon Lamborghini ook zijn liefde voor snelle auto’s volgen. Hij bezat sportwagens van gevestigde merken, waaronder Ferrari. Juist als eigenaar keek hij kritisch naar hun gebruiksgemak en afwerking. De overgeleverde ruzie met Enzo Ferrari draaide om zijn ontevredenheid over de koppeling. In de verschillende versies veranderen de bewoordingen, maar de kern blijft dezelfde: een klant met technische kennis voelde zich onvoldoende ernstig genomen. Lamborghini wilde bewijzen dat kracht en snelheid konden samengaan met een verzorgde, aangename reiswagen. 

Op 7 mei 1963 werd Automobili Lamborghini opgericht in Sant’Agata Bolognese, tussen Bologna en Modena. Ferruccio bracht bekwame mensen samen: Giotto Bizzarrini ontwierp de eerste V12-motor, terwijl onder anderen Gian Paolo Dallara en Paolo Stanzani aan de ontwikkeling van de auto werkten. Zijn grote verdienste lag ook daarin: talent herkennen, mensen aantrekken en hun werk een duidelijke richting geven

Nog in 1963 verscheen op het autosalon van Turijn de 350 GTV, een prototype met een opvallende carrosserie van Franco Scaglione. De eerste productiewagen volgde in maart 1964 op het salon van Genève: de 350 GT. Carrozzeria Touring gaf hem een rustiger, verfijnder koetswerk. De 3,5-liter twaalfcilinder werd aangepast aan gebruik op de openbare weg. Met zijn lange motorkap en verzorgde interieur belichaamde hij Ferruccio’s oorspronkelijke bedoeling: een snelle gran turismo waarmee ook comfortabel gereisd kon worden.

De echte omwenteling kwam met de Miura, voorgesteld in Genève in 1966. Dallara, Stanzani en de Nieuw-Zeelandse testrijder Bob Wallace hadden een veel radicalere opzet ontwikkeld. De vierliter-V12 lag dwars achter de inzittenden, binnen de wielbasis. Bij Bertone tekende Marcello Gandini het lage, vloeiende koetswerk. Techniek en vormgeving versterkten elkaar: de Miura zag eruit alsof hij zelfs stilstaand vooruit wilde. Hij wordt algemeen beschouwd als een van de grondleggers van de moderne supercar.

Ook het beeldmerk kreeg betekenis. Ferruccio koos een stier, passend bij zijn sterrenbeeld en bij de kracht die hij met zijn onderneming wilde uitstralen. Namen uit de Spaanse stierenwereld keerden terug bij verschillende modellen. De Miura ontleende zijn naam aan de beroemde fokkerij van vechtstieren. Toch volgde niet iedere Lamborghini die gewoonte: Countach komt uit het Piëmontese dialect en is een uitroep van verbazing. 

Ondertussen bleef het gamma groeien. De Espada uit 1968 bood vier zitplaatsen en liet zien dat Lamborghini ook ruimte kon geven aan passagiers zonder zijn uitgesproken karakter te verliezen. In 1971 verscheen vervolgens het prototype Countach LP500. Met zijn scherpe wigvorm en omhoog scharnierende deuren opende hij een nieuw hoofdstuk in de autovormgeving. De productieversie, de LP400, volgde in 1974. Waar de Miura verleidde met ronde lijnen, maakte de Countach indruk met een bijna buitenaards voorkomen. 

Ferruccio zelf bleef vooral geïnteresseerd in auto’s voor de openbare weg. Een omvangrijk fabrieksprogramma in de autosport paste niet bij zijn oorspronkelijke bedrijfsvoering. Zijn reputatie moest worden opgebouwd door de wagens die klanten konden kopen en besturen. Dat maakt de geschiedenis bijzonder: een merk dat zo sterk met snelheid wordt verbonden, ontstond vanuit de ambitie om een betere reiswagen te bouwen. 

Achter de bewondering voor de auto’s schuilde een kwetsbare onderneming. De ontwikkeling van nieuwe modellen vergde veel geld, terwijl sociale spanningen en economische onzekerheid de industrie onder druk zetten. In 1972 verkocht Ferruccio 51 procent van zijn autobedrijf aan Georges-Henri Rossetti. Zijn terugtrekking verliep vervolgens in stappen. In 1973 kwam ook de tractorenonderneming bij SAME terecht. Rond 1974 liet hij de leiding van de autofabriek achter zich. De oliecrisis maakte die periode extra moeilijk, maar zijn gedeeltelijke verkoop was al vóór de crisis begonnen.

Daarna keerde de landbouwerszoon terug naar de grond. Op zijn domein La Fiorita, bij het Trasimeense Meer in Umbrië, richtte hij zich op landbouw en wijnbouw. Ook daar bleef hij ondernemen en verbeteren. De man die tractoren had gebouwd en twaalfcilinders had laten ontwikkelen, vond een nieuwe bezigheid tussen de wijngaarden. Ferruccio Lamborghini overleed op 20 februari 1993, op 76-jarige leeftijd. 

Zijn naam bleef voortleven op auto’s die wereldwijd bewondering oproepen. Maar achter dat embleem staat nog altijd de werktuigkundige uit Renazzo: een man die machines uit elkaar haalde, tekortkomingen opmerkte en vervolgens iets beters wilde maken. Het begon met tractoren die het werk op het land moesten verlichten. Het groeide uit tot sportwagens die de verbeelding van generaties zouden beheersen.

X

CINEMA JP


Mijn nieuwe blog Cinema JP neemt je mee naar films uit de oude doos, maar ook recentere titels komen aan bod. Je vindt er heel wat informatie, weetjes en achtergronden over de films.

Op de blog staan ook posters en afbeeldingen die ik zelf heb ontworpen of bewerkt. Waar dat het geval is, staat dit onder de betreffende poster of afbeelding vermeld.

https://cinema-jp.blogspot.com/

zondag 18 oktober 2026

OUDE BEROEPEN: DE KORSETTENMAKER, VAKMANSCHAP ACHTER HET SILHOUET


2 Foto's ontworpen door Jp

Het daglicht valt door hoge ramen op een doorleefde werktafel. Er liggen stukken stof, papieren patronen, garenklossen en een schaar. Een vrouw buigt zich over een korset en werkt met naald en draad aan de afwerking. Op het andere beeld zit een man even aandachtig over zijn werk gebogen. Naast beiden staat een paspop met een lichtgekleurd korset. Deze hedendaagse foto's verbeelden het ambachtelijke werk van korsettenmakers rond 1900. Korsettenmakers, ook corsetiers en corsetières genoemd, waren gespecialiseerde ambachtslieden die zich toelegden op het ontwerpen, patroontekenen en vervaardigen van korsetten. Hun werk vroeg kennis van lichaamsvormen, stoffen en verstevigingsmaterialen. Een korset moest het bovenlichaam ondersteunen en vormgeven volgens de mode en het gewenste gebruik. Bij maatwerk begon alles met het opnemen van de lichaamsmaten. De maker vertaalde die naar een patroon met zorgvuldig gevormde onderdelen. Borst, taille en heupen moesten in de juiste verhouding worden uitgewerkt. Uit vlakke stukken stof ontstond zo een kledingstuk dat nauw om het lichaam sloot. Het opnemen van maten, patroontekenen, samenstellen en afwerken behoort nog altijd tot de kern van de gespecialiseerde korsettenmakerij.  De losse onderdelen op de werktafels laten die opbouw zien. Iedere gebogen rand had een functie. Zodra de stukken aan elkaar werden genaaid, ontstond de gewenste vorm. De vele stiklijnen tonen hoe zorgvuldig het korset werd opgebouwd. Sommige zijn naden tussen patroondelen; andere begrenzen de tunnels waarin de verstevigende baleinen werden aangebracht. Het materiaal moest bestand zijn tegen de spanning die tijdens het dragen en aansnoeren ontstond. Dichtgeweven katoen was daarvoor geschikt, terwijl luxere uitvoeringen ook zijde konden bevatten. Een bewaard Amerikaans korset uit 1900–1905 bestaat bijvoorbeeld uit katoen, zijde en staal. Onder het soms eenvoudige uiterlijk ging dus een doordachte constructie schuil.  De baleinen hielpen het korset zijn vorm te behouden. Historisch werden daarvoor onder meer stroken walvisbalein gebruikt. Dat was geen walvisbot, maar een hoornachtig materiaal uit de baleinplaten waarmee baleinwalvissen hun voedsel uit het water filteren. Ook staal werd toegepast. Rond 1900 konden verschillende verstevigingsmaterialen binnen hetzelfde kledingstuk voorkomen. Niet ieder historisch korset had dus uitsluitend stalen baleinen.  Aan de voorkant van de korsetten op de paspoppen is een gedeelde metalen sluiting zichtbaar, doorgaans busk genoemd. Daarmee kon het kledingstuk vooraan worden geopend en gesloten. Bij veel modellen diende een vetersluiting aan de rug om de omvang en pasvorm te regelen. De sluiting, de baleinen en de gevormde stofdelen moesten samen een stevig geheel vormen. Bewaarde korsetten uit het begin van de twintigste eeuw tonen die combinatie van textiel, balein en metaal. In het atelier van de vrouw staat een naaimachine. Die past bij een periode waarin machinaal stikwerk en handwerk naast elkaar bestonden. De machine hielp bij het naaien van lange naden en regelmatige stikselrijen. Voor fijne afwerkingen en kleine correcties bleef de handnaald nuttig. Beide beelden leggen juist dat aandachtige werk vast: de ene hand houdt de stof op haar plaats, terwijl de andere de draad door het materiaal trekt. Het beroep veranderde mee met de mode. In de negentiende eeuw verschoof de gewenste verhouding tussen borst, taille en heupen herhaaldelijk. Daardoor moesten korsettenmakers hun patronen en constructies aanpassen. In de jaren 1870 verschenen bijvoorbeeld lepelvormige busks, die de buik vormgaven en de druk over een groter oppervlak verdeelden. Een goed patroon was daardoor altijd verbonden met de mode van zijn tijd. Naast de kleine werkplaats bestond een omvangrijke industriële productie. Korsetten werden ook in fabrieken vervaardigd en via winkels verkocht. Bewaarde exemplaren van ondernemingen zoals de Worcester Corset Company getuigen daarvan. Maatwerk en fabrieksproductie bestonden naast elkaar. De twee beelden brengen vooral de ambachtelijke kant naar voren: het werk aan tafel, waar losse onderdelen onder de handen van de maker hun uiteindelijke vorm krijgen. In de twintigste eeuw veranderde de ondermode verder. Korsetten kregen andere vormen en bleven een tijdlang naast beha’s bestaan. Geleidelijk namen ook gaines en andere elastische foundationkleding een grotere plaats in. Nieuwe materialen en veranderende kledingmodellen wijzigden de manier waarop het lichaam werd ondersteund en gevormd. Het traditionele korset verloor daardoor geleidelijk zijn vroegere plaats in de dagelijkse garderobe.  De kennis van het ambacht bleef echter bewaard. Ook vandaag maken gespecialiseerde ateliers korsetten op maat, onder meer voor couture en kostuums. In België wordt dat vakmanschap eveneens voortgezet. Meten, tekenen, knippen en zorgvuldig afwerken blijven daarbij onmisbaar. Zo vertellen de twee beelden samen het verhaal van een beroep dat geduld, inzicht en vaste handen vroeg. De vrouw en de man vertegenwoordigen hetzelfde nauwgezette vakmanschap. Achter het silhouet van een jurk school hun arbeid: een patroon op papier, zorgvuldig geknipte stof, sterke naden en ten slotte de laatste steken langs de rand.

X




zaterdag 17 oktober 2026

HUISVLIEGEN EN LUISVLIEGEN (TEKST: LOUIS GONNISSEN 1926-2007)

Ontworpen door Jp

Vele mensen hebben of maken problemen. Vele mensen hebben hun problemen ‘vooraf’. Mijn problemen komen nadien. Ik rij zaterdagmorgen ook nooit naar de omroep 17 km ver met het voornemen de lieve luisteraars wat voor te schotelen op de ontbijttafel feestelijker dan op een werkdag. Driemaal zoveel meer luisteraars liggen nog te bed. Is het gepast om tegen half negen over vliegen te praten? Zulke vraag had ik mij nog nooit gesteld maar die morgen gedurende mijn vliegenpraatje kwam een vlieg voorbij gevlogen. Ik dacht dat ze zou neerstrijken en beginnen te peuteren aan een krent op het bord van Jos Ghysen. Zo werd plotseling een probleem geboren, want ik ben vies van vliegen en ik hoorde duizenden luisteraars slikken aan de koffietafel tussen de zwermen vliegen. Ik zei snel: elke mens zou wel graag eens een vlieg willen zijn om te gaan kijken bij de buren. Wij gaan eens kijken bij de vliegen. Leven en sterven van de huisvliegen De huisvlieg is een geval van autodomesticatie. Huisvliegen en mensen horen onafscheidelijk samen. De huisvlieg is de huisgenoot van de mens en waar de mens zich vestigde op aarde kwamen ook de huisvliegen. De huisvlieg (Musca domestica) heeft zichzelf gedomesticeerd, is een schoolvoorbeeld van autodomesticatie of spontane huisdiervorming. Waarom heeft de huisvlieg zich vanzelf aangesloten bij de mensen? Mens en huisvlieg houden van dezelfde zoetigheden: rijstpap, een zoete taart, een zachte pruim. Zodra je iets op tafel zet, komen de vliegen van alle kanten kijken om samen met je te eten en te drinken. Ze kennen de suikerpot, het is alsof ze wachten op de confituur en de gulzigste vliegen verdrinken in de limonade of spartelen in doodstrijd in de soep. De priester aan het altaar houdt de wijnkelk bedekt uit schrik voor de vliegen. De huisvlieg is bij ons komen wonen om met ons te kunnen meeëten maar er bestaat nog een tweede reden waarom ze bij de mensen blijft. In alle mogelijk afval leggen de huisvliegen hun eitjes en daaruit komen larven die zich vetmesten met menselijke smurrie. Afvalhopen, composthopen, mesthopen, heel de vuilnisbelt is een enorme broedplaats voor de huisvliegen. De larven ontwikkelen zich zelfs in de resten van weggegooide verpakkingen. In streken met strenge hygiëne zoals bij ons, blijven de aantallen beperkt, maar in vele streken waar minder op de hygiëne wordt gelet, zien de huizen, zowel buiten als binnen ‘zwart van de vliegen’! Overal, vooral op witte en bleke achtergronden laten de vliegen zwarte stippels, hun uitwerpselen achter. Hier en daar zie je dat nu weer terug in een biologische winkel waar de vliegen heer en meester zijn. Huisvliegen gaan intiem om met mensen. Ze gaan graag zitten op de vochtige lippen van de slapende mens om daar te drinken, en betraande ogen trekken hen ook sterk aan. Een dief achtervolgd door de politie wist zich perfect te verbergen in de etalage van een kledingzaak tussen de goed geklede paspoppen. Niemand zag hem, toen kwam een vlieg op zijn neus zitten. Huisvliegen steken ons nooit. Vooral in de herfst komen zwarte steekvliegen in huis vanuit de koe- en varkensstallen. Met hun harde snuit doorboren ze ons vel om bloed te kunnen zuigen. Onze huisvliegen kunnen zoiets niet; ze hebben maar een zacht snoetje, een zuigsnuitje om vocht op te nippen, daarmee kunnen ze niet steken. Als een huisvlieg op een klontje suiker neerstrijkt, kan je zien hoe ze eerst een heel klein druppeltje speeksel loslaat op de suiker die begint te smelten. Dan zuigt de vlieg het waterige suikervoedsel op met haar zuigsnuitje. Maar terwijl ze op het klontje suiker neerstrijkt, zitten haar poten vol met allerlei bacteriën waaronder ook gevaarlijke ziekteverwekkers en die blijven aan de suiker plakken. En waar heeft de vlieg nog al niet overal vertoefd voor ze naar de suiker kwam of even drinkt aan je glaasje melk. Heel dicht bij je komt de huisvlieg zich schoonmaken. De kleine vliegen die men onvermoeid rondom de lampen en de kroonluchters ziet vliegen in de huiskring zijn geen jonge huisvliegen maar kleine kamervliegen (Fannia canicularis) die zich speciaal sterk ontwikkelen in kippenbedrijven. De dikke zwarte bromvlieg komt al brommend de huiskamer binnen op zoek naar een stuk vlees waarop ze haar eieren legt. In de maand november zie je de vliegen loom worden. Op de zondag na 11 november is het vliegenkermis in Dilsen. Vroeger waren dan de laatste vliegen nog te zien. Nu met de centrale verwarming in de huizen kunnen de huisvliegen zich zelfs gedurende de winter voortplanten. De huisvlieg heeft warmte nodig. Ze is afkomstig uit de tropische streken en heeft vandaaruit de mensen over geheel de aarde gevolgd behalve in de iglo’s van de eskimo’s! Daar is het te koud voor vliegen! Op tv zie je mensen in tropische landen neerzitten niet alleen vol honger maar ook overdekt met vliegen. Soms zijn de kinderen zo zwak dat ze niet eens de vliegen kunnen wegjagen die komen drinken van hun speeksel. Al vroeg in het voorjaar komen de vliegen te voorschijn en men ziet hoe de mannetjes dadelijk de wijfjes opzoeken. De vliegenwijfjes zijn te herkennen aan hun kleinere ogen. Zelfs in de vlucht verovert het mannetje een wijfje en beide storten neer. Het mannetje bestijgt ‘vliegensvlug’ het wijfje met een feilloos gerichte sprong. Hij houdt haar met de voorpoten bij de kop vast en drukt zijn zuigsnuit als voor een kus boven op haar kop. Nu laat het mannetje het einde van zijn achterlijf omlaag zakken. Meer kan hij niet doen! Nu moet het wijfje willig zijn en het achterlijf zo uitrekken tot de legbuis verschijnt die zijzelf doorschuift tot in het copulatieorgaan van de man. Zo kunnen de zaadcellen van de man overvloeien en de eitjes van het wijfje bevruchten. Dan legt het wijfje ca 150 eitjes in alle mogelijke menselijke afval en mesthopen. Na twaalf tot vierentwintig uur komen uit de eitjes pootloze maden gekropen die niets anders doen dan eten van de afval waarin en waarop ze geboren werden. Ze groeien als kool en vervellen. Na drie tot vier dagen bereiken ze hun normale grootte. Ze hebben dan een harde huid in de vorm van een tonnetje. In dat tonnetje rust de pop even uit en na vier tot vijf dagen is de pop veranderd in een vlieg die een voorhoofdblaasje vormt om het deksel van het tonnetje op te heffen. De bevrijde vlieg vliegt dadelijk weg en zal na een drietal dagen zelf al voor nakomelingen zorgen. Zo vermenigvuldigen de vliegen zich vliegensvlug en als ze geen menigte vijanden hadden zou weldra alles met vliegen opgevuld zijn! Men heeft de voor de mens gevaarlijke vliegen trachten te verdelgen met allerlei vergif vooral DDT. Telkens is gebleken dat enige vliegen de spuitbus overleefden en een grotere dosis nodig hadden om te sterven. De vliegen, overbrengers van gevaarlijke ziektekiemen hebben de mensen geleerd dat het systeem van gifstoffen sproeien altijd zwaardere giffen zal vereisen zodat de mens zelf in groot gevaar komt! Huisvliegen kunnen bij ons overwinteren als made, als pop en als volwassen vlieg. Al sterven heel veel vliegen in de herfst er zijn er nog genoeg over om een dik kluwen te vormen, een hoop opgestapelde vliegen die slapen in kerktorens, op zolders, in stallen als het er maar koel en donker is. Zo overwinteren de vliegen die al vroeg in het voorjaar terug naar je toekomen om al wat zoet smaakt met je te delen. Er blijven ook veel vliegen dood liggen voor het zolderraam omgeven door een vlek van wit poeder afkomstig van de vliegenschimmel die vele vliegen doodt. Na rijping in het vliegenlichaam slingert de schimmel zijn sporen om zich heen. Waarschijnlijk denk je nu ook aan de vliegenzwam, die rode hoed met witte puntjes die je doet denken aan kabouters. De vliegenzwam is zo giftig dat zelfs de vliegen sterven als ze ervan eten.

Kwade vliegen en luisvliegen Geen vlieg kwaad doen! Maar er bestaan bijzonder kwade vliegen! De steekvliegen (Stomoxys calcitrans) leven in stallen bij het vee. Zij bezitten een stevige, spitse snuit waarmee ze een gaatje prikken in de huid van de dieren om bloed te zuigen. Soms verdwalen ze in huis en steken dan ook mensen maar ze verkiezen het bloed van koeien en varkens. Behalve de steekvliegen kwamen binnen de vliegenfamilie ook nog dazen tot ontwikkeling, grote, zware vliegen die dolken in hun monddelen bezitten. Daarmee snijden ze door het vel van runderen en paarden. Die dieren worden door de dazen echt gepijnigd. Gelukkig laten ze ons, mensen, gewoonlijk met rust. Als afweer tegen dazen en steekvliegen drummen koeien en paarden samen om gezamenlijk zo weinig mogelijk huidoppervlakte aan de kwelgeesten bloot te stellen en om gezamenlijk met de staarten te slaan als afweer. Met de staart omhoog beginnen de koeien te biezen en je kan dat kunstmatig opwekken bij het vee door het geluid van de dazen na te bootsen. De koeien beginnen onrustig in alle richtingen rond te lopen maar de paarden die op de vlucht slaan voor zulk ongedierte lopen rechtdoor. Erger nog zijn de vogels er aan toe. Ze worden geteisterd door de luisvliegen. De naam van dat insekt, ‘luisvlieg’, duidt erop dat we te doen hebben met een vlieg die het leven van een parasiet heeft aangenomen of anders gezegd is gaan leven als een luis op het lichaam van zoogdieren en vogels. De verschillende soorten luisvliegen bezitten nog de zuigsnuit die doet denken aan de snuit van een steekvlieg. Wanneer we de luisvliegen die een halve centimeter lang zijn van boven bekijken, dan zien we dat ze de vorm van de vliegen behouden hebben, maar de eerste indruk is die van een spin. Die parasieten hebben een sterk afgeplat lichaam dat stevig omhuld is met een chitinepantser en tegen een stoot kan. Ze bezitten zes poten voorzien van in verhouding grote klauwen waarmee ze zich stevig vastankeren in de haren of veren van hun ‘gastheer’. Ze kruipen tussen de haren of veren en zuigen onophoudelijk bloed uit hun slachtoffer. De luisvliegen hebben zich erg goed aangepast aan hun slachtoffer en in functie daarvan soorten gevormd. De herteluisvlieg vliegt rond in het bos tot ze zich kan neerzetten op een ree, een hert of eland en verliest dan dadelijk haar vleugels. Ze heeft haar levensdoel bereikt en kan nu verder parasiteren. Haar lichaamspantser is zo sterk dat het schuren en bijten van het hert haar niet kan deren. Schapen lopen rond in kudden, dicht bij elkaar en hun luisvliegen hebben geen vleugels nodig, ze springen van de ene op de andere gastheer. Sommige huiszwaluwen kunnen niet meer sierlijk vliegen, ze fladderen en van glijvlucht is geen sprake meer. Je zou denken dat ze aan de vleugels gekwetst zijn. Ze zitten vaak stil en men kan ze zelfs met de hand grijpen. Zulke graatmagere vogel draagt gewoonlijk een grote zwarte luisvlieg op de rug of achter in de nek. Het is de zwaluwluisvlieg. Door het bloedzuigen verwondt de luisvlieg de arme zwaluw en in de wonden komen zich dan allerlei bacteriën vestigen die de huiszwaluw verder uitputten. De gierzwaluwluisvlieg is bijna in elk gierzwaluwnest te vinden. De gierzwaluw, zelf een insekteneter, kan deze parasiet niet vangen! Die luisvlieg meet 9 mm, heeft een zeer afgeplat lichaam, kan zich snel bewegen, en zit stevig geklemd tussen de veren. Zulke parasieten vormen een werkelijk gevaar voor de jonge gierzwaluwen die onvoldoende voedsel krijgen. Die luisvliegen gaan niet met de gierzwaluwen op reis naar zuiderse landen! Moeder luisvlieg legt geen eitje maar eerder een ontwikkelde larve die zich verpopt en zo blijft wachten in het nest tot het volgende jaar. Wanneer de gierzwaluw terug naar huis keert, komt de parasiet juist te voorschijn uit de pop en de cyclus is rond. Wetenschappelijke benamingen: herteluisvlieg (Lipoptena cervi), de schapeluisvlieg (Melophagus ovinus), zwaluwluisvlieg (Stenopteryx hirudinis), gierzwaluwluisvlieg (Crataerhina pallida) en tenslotte de paardeluisvlieg (Hippobosca equina). Luisvliegen klemmen zich ook stevig vast op de menselijke huid maar bijten zelden!

X

HAZEN EN KONIJNEN (TEKST: LOUIS GONNISSEN 1926-2007)

Ontworpen door Jp

Aan de rand van een weide zat ik te kijken naar een stroper en een haas. De haas kwam elke namiddag zijn dutje doen achter een pol hoog gras. Daar in zijn leger temidden van de rustige melkkoeien voelde hij zich veilig. Pol, de stroper wist dat ook. De kasteelheer lag waarschijnlijk ook op de loer. Pol droeg een riek op de schouder, sloeg hier en daar een koetaart uit elkaar om de weide te bemesten en naderde ondertussen in grote kringen de slapende haas. Ik zag hem een koe voorbij de haas jagen en dan ‘pardaf’, de riek sloeg neer, een luide gil, de haas sprong wel een meter hoog en was dood. Hoe snel een haas onder het vest van een stroper verdwijnt, kan ik niet beschrijven. Op school zochten de jongens ijverig naar de knieën van de konijnen, naar het derde ooglid, het kleine staartje en dan werden alle konijnen op het geslacht onderzocht. Jaar na jaar stelde dat geen problemen tot in 1970. Dat schooljaar wist geen enkele leerling nog hoe een konijn aan te pakken bij een onderzoek naar het geslacht. Bij mij kwam dat over als het einde van een beschaving. Het hazemoertje liep met hoog opgeheven staart door de weide, achtervolgd door een mannetje. Toen de rammelaar het wijfje had ingehaald dacht ik dat de paring kon plaats vinden. Hij begon haar af te rammelen. Zij kreeg vele oorvijgen van hem, zeker om haar gewillig te maken en pas daarna had de paring plaats. De jagers spreken dan ook van ‘rammeltijd’. Dieren mee naar de studio brengen, heeft zo op het eerste gezicht geen zin. De luisteraars kunnen het toch niet zien. Maar dieren maken zich door hun gedrag altijd op een of andere manier meester van het gesprek. Ik had die morgen twee haaskonijnen meegenomen niet wetend dat het een rammelaar en een moertje was. Deze haaskonijnen begonnen zonder verpinken aan de voortplanting op tafel onder de microfoon. Jos Ghysen had plezier tot jolijt van heel het land. En de luisteraars konden ook ‘iets’ horen. Haas, konijn en haaskonijn De haas is in onze streken inheems. Hij leefde hier al voor de mensen er waren en hij speelde daarna een grote rol in het leven van onze voorouders, die hem goed kenden zoals blijkt uit vele zegswijzen : hazeslaap, hazelip (konijnen hebben ook een hazelip), je weet nooit hoe een koe een haas vangt, het hazepad kiezen. In het dierenepos, Reinaert de Vos, speelt Cuwaert, de haas, een zeer belangrijke rol! Oorspronkelijk was de haas toegewijd aan de Germaanse godin Ostara. Zij was de godin van de aarde, de lente en de vruchtbaarheid. De paashaas stamt uit die tijden en heeft de kerstening tot nu toe overleefd. De paashaas bezit iets frivools. De haas werd nooit getemd, nooit ontstonden gedomesticeerde rassen. Het konijn werd hier ingevoerd. Omdat het in holen leeft, paste het zich goed aan in een kooi en deelde het leven van de mensen. Zo ontstonden bij het konijn domesticatierassen, die onderling en van de wildvorm verschillen in kleur, lichaamsvorm en haarstructuur. Nu volgen nog een zestal verschillen tussen haas en konijn die ons ook meer leren over het leven van deze dieren. De haas is een typische bewoner van het open veld. Hij ontbreekt totaal in de aaneengesloten bosgordel en op de berghellingen. Het is een geboren steppedier vandaar dat de haas zo veelvuldig voorkomt in Hongarije, Oekraïne en andere totaal open vlakten. We mogen schrijven dat hij overal ontbreekt waar hij niet snel en ver kan lopen. Het konijn daarentegen bewoont streken met laag houtgewas, bijna ondoordringbaar kreupelhout. Het verschil in biotoop is heel goed waar te nemen. Op vele plaatsen krioelt het van konijnen in de kleine bosjes met veel heesters en laag blijvende struiken, maar de hazen komen daar nooit op bezoek. Hazen leven in de grote open vlakten met weilanden en akkergronden. Het komt nooit voor dat hazen vrijwillig het kreupelhout binnendringen, maar wel dat konijnen vanuit het bos het open veld koloniseren en dan verdwijnen daar de hazen. Konijnen en hazen houden helemaal niet van elkaar. Er is ook verschil in haarvacht en kleur. Hazen en konijnen hebben beide een grijze haarvacht en zijn op het eerste zicht gelijk gekleurd. Meer nog, ze hebben beide een opvallende witte onderstaart. Draagt het konijn altijd dezelfde vacht, de haas draagt een zomer- en een wintervacht. Bij de wintervacht is de beharing heelwat dichter en zijn de dekharen langer. Een duidelijker verschil tussen haas en konijn merkt de stille toeschouwer aan de oren. Hazen hebben langere oorschelpen dan de konijnen en deze oorschelpen zijn aan de punt altijd zwart gekleurd. Bij het konijn zijn ze grijs. Dat zwart aan de oren valt weinig op als de haas zijn oren hoog opsteekt. Dat doet hij als men hard in de handen klapt of een schrille toon laat horen. Men ziet dan de oren boven het gras uitsteken en even plotseling weer verdwijnen. De haas is een lange afstandsloper, het konijn is een sprinter en dat moet zo zijn. De haas heeft lange poten, een lang uitgerekt lichaam, een lang gezicht en een lange neus. Het konijn leeft veel lager bij de grond, heeft korte poten een meer gedrongen lichaam en een kort gezicht. Het konijn schijnt levendiger, vlugger en in zijn bewegingen gemakkelijker wendbaar. Heel het lichaam is afgestemd op een korte, dolle sprint. De haas is een lange afstandsloper, men kan hem in galop door het veld zeer lang en zeer ver met de ogen volgen, terwijl het konijn zich snel verbergt in heel dicht struikgewas en dieper nog in zijn donker hol. Beide dieren zijn perfect aangepast aan hun eigen biotoop en het wordt nog mooier. Konijnen leven met vele samen onder de grond in holen. Voor de hoofdingang ligt een hoop zand afkomstig van het uitgraven van het hol. Er zijn nog vele andere uitgangen zonder zandhoop die van binnenuit werden opengemaakt en die dienen om te vluchten. Onder de grond bevindt zich een doolhof van gangen, zonder plan gegraven en langs de gangen bevinden zich woonketels waar de konijnen samen slapen. Rondom het hol eten ze alles kaal en vluchten bij de minste onraad in dolle sprint tegen 38 km per uur de onderaardse tunnels in. Het konijn heeft dus geen nood aan winter- en zomerkleed, onder de grond blijft de temperatuur constant. De haas is een eenzaat, hij heeft geen hol maar een leger, niet meer dan een ondiep kuiltje, blootgesteld aan regen, wind, sneeuw en koude. In zulk geval heeft men wel behoefte aan een dichte wintervacht. Elke haas heeft meerdere legers die hij benut afhankelijk van wind en weer. Een goede stroper kent die legers van ‘zijn’ haas en dan kan hij de haas van ver zien liggen in zijn leger. Vanop een korte afstand wordt de haas door een worp met een kleine riek aan de grond gespijkerd en gedood nog voor de jachtwachter het gezien heeft. Natuurlijk, de haas wist dat zijn belager kwam en had zijn voorzorgen genomen. Hij kan vluchten tegen 55 tot 75 km per uur! De voortplanting is weer een staaltje van mooie aanpassing aan de biotoop! De drachtige moer verlaat de konijnengemeenschap en graaft een ‘werphol’, dat bestaat uit een rechte gang aan het uiteinde verbreed tot een woonketel. Dit nest wordt bekleed met droog gras, mos en haar dat het wijfje uit de buikvacht trekt. Na 28 tot 32 dagen dracht worden in dit werphol de jongen geworpen. Ze zijn naakt, blind, hulpeloos. Maar ze worden goed verzorgd diep in het veilige hol. Na drie weken lopen de jongen ‘de pijp uit‘! Moeder haas draagt twee tot vijf jongen gedurende 42 dagen en deze worden totaal behaard geboren, kunnen zien, hebben tandjes en lopen weldra weg. Na de geboorte moeten de jongen zichzelf drooglikken en liggen op de blote grond zonder nest. Moeder komt slechts zo tegen de avond de jongen zogen indien er geen gevaar dreigt. Merkwaardig is ook dat er minstens 22 hazesoorten bestaan en maar één konijnesoort. Het genus Lepus leeft verspreid over Noord-Amerika, Azië, Europa en Afrika. Naast onze eigen Europese haas is de poolhaas of sneeuwhaas uit het hoge noorden met sneeuwwitte wintervacht en bruingrijze zomervacht, erg populair. Het genus Oryctolagus, het konijn, omvat slechts één soort die ontdekt werd door de Feniciërs op het Iberische schiereiland (Spanje en Portugal) omstreeks 1100 voor onze jaartelling. Daarna werd het konijn in andere landen en werelddelen uitgezet. De konijnenfokkerij gaat terug tot in de oudheid. Eerst komen de Romeinen met hun konijnenperken voor de jacht die ze leporaria noemden. Op kleine eilandjes werden konijnenwaranda’s opgericht maar steeds waren het wilde konijnen die voor de jacht werden uitgezet. De Duitse zoöloog Hans Nachtsheim meent dat de Franse kloosters begonnen zijn met het fokken van echte tamme konijnen, die gewoon waren aan de omgang met mensen en die konden gehouden worden in een kleine ruimte, een hok. Uit de zestiende eeuw dateren de eerste beschrijvingen van de verschillend gekleurde konijnen. Stilaan ontstonden ook rassen van verschillende vorm: reuzen en dwergen en een merkwaardig konijneras dat er op het eerste gezicht uitzag als een haas! Het is in België ontstaan, men weet niet wanneer, waarschijnlijk pas in de vorige eeuw en wordt nu dikwijls kortweg Belgische haas genoemd; een misleidende naam want het is en blijft een konijn! Het Belgische haaskonijn is geen haas! Bij het bekijken van een haaskonijn denken vele mensen nog dat het een kruisingsprodukt is tussen haas en konijn, maar niets is minder waar. We weten dat alle pogingen om haas en konijn te kruisen op niets zijn uitgelopen, dat niemand een geldig bewijs heeft kunnen brengen van een gelukte kruising tussen haas en konijn. Een andere opvatting is dat het haaskonijn zou afstammen van een vroeger hier in ’t wild levend konijn dat geen verwant was van de huidige konijnen. Maar het haaskonijn kruist zonder moeite met alle tamme konijnerassen en de jongen die daaruit voortkomen zijn alle op hun beurt weer vruchtbaar. Dus van een vroegere speciale soort is helemaal geen sprake. Blijft nog maar een mogelijkheid over: door mutatie en menselijke selectie is een tam ras ontstaan met lange, fijne ledematen, een lang en fijn lichaam, en dat alles als een gevolg van een fijn uitgerekt skelet. Dat zijn wel haasachtige kenmerken maar breng een haas en een haaskonijn samen en je zal opmerkelijke verschillen ontdekken zodat je nooit meer zal aannemen dat het haaskonijn een haas tot voorouder zou hebben gehad. Vlaamse konijnen In Vlaanderen heeft men altijd een grote voorliefde gehad voor het kweken van reuzevormen. Denken we maar even aan de Grote Gentse vogel, een grote kanarie en aan onze enorme vechthoenders nergens ter wereld geëvenaard en alle afstammend van de Brugse vechter. Denken we aan onze zware trekpaarden, enig in de wereld, aan onze zware koeien, aan onze Vlaamse reus, het allergrootste konijneras! Het reuzekonijn moet tenminste 6 kg wegen maar is dan nog niet volgroeid. Om het type goed te doen uitkomen, om een evenwichtige lichaamsbouw te bekomen moet de Vlaamse reus zeven kg wegen. Men fokt exemplaren die tien kg halen maar om zover te komen heeft de reus veel zorgen nodig zodat hij in de beste voorwaarden kan opgroeien. De omgeving waarin het konijn opgroeit moet zijn gezondheid bevorderen: geen tocht, vooral geen vocht, en daarbij een zeer ruime en zeer gevarieerde voeding. De Vlaamse reus heeft stevige oren die dicht bij elkaar ingeplant staan en rechtop gedragen worden. Zo doen de oren de reuzevorm nog beter uitkomen. De oren moeten te minste 17 cm lang zijn! Het is een spectaculair konijn dat op tentoonstellingen erg opvalt. Zelfs de snorharen van de reus trekken de aandacht! Vooral de rammen vallen op door hun indrukwekkende kop: brede schedel, volle wangen, dikke snuit. Het zware lichaam wordt dan nog gedragen door dikke, stevige poten. Het konijn krijgt niet zijn omvang van een dichte, wollige beharing want de pels mag maar een normale beharing hebben: niet zacht, niet lang, niet wollig. Een glanzende beharing duidt op de goede gezondheid van het konijn. De Vlaamse reus wordt gekweekt in vele kleurslagen waarbij speciaal de ‘haaskleur’ met witte kleur aan de onderbuik en het ‘konijngrijs’ opvallen. Bij die laatste kleursoort is de kleur van de onderbuik ook wit maar met blauwe ondergrond. Verder zijn er nog andere kleuren te bewonderen zoals: ijzergrauw, staalgrauw, blauwgrijs, blauwgrauw, zuiver zwart, blauw, geel en zelfs oranje. De kleur van de onderbuik is bij al die kleuren nooit heel zuiver wit en bij de gele lichaamskleur hoort zelfs een witbruine buikkleur. Het meest opvallend is echter de albinokleur : totaal witte lichaamskleur of anders gezegd totale afwezigheid van alle kleurpigmenten, tot in de ogen toe. Omdat het oogpigment ontbreekt, wordt het rode bloed zichtbaar in de bloedvaten van het oog. Gewoonlijk is de albinovorm wat kleiner en lichter in gewicht dan de normaal gekleurde, maar dat schijnt bij de albinoreus niet op te vallen. Er bestaan ook witte Vlaamse reuzen met blauwe ogen, die mag men niet albino noemen. Merkwaardig is dat de Vlaamse reus overal onder die benaming gekend is: géant des Flandres, Flemish giant. In Duitsland wordt hij echter Deutscher Riese genoemd. Vooral Nederlanders en Duitsers hebben de slechte gewoonte huisdieren die elders ontstaan zijn toch volgens eigen standaardeisen te beoordelen en ze daarna naar eigen land te noemen. Dat is ook een manier van stelen! Aan dit alles stoort de Vlaamse reus zich niet want hij blijft languit liggen genieten en hij eet en groeit! Gent, Dendermonde, Sint-Niklaas en Beveren-Waas liggen op een rij tussen Gent en Antwerpen. Het zijn alle bekende gemeenten die ook wereldberoemd zijn omwille van hun plaatselijk konijneras dat over heel WestEuropa en Noord-Amerika werd verspreid. Hoe zijn die plaatselijke produkten van fokkerskunst ontstaan? We mogen zeggen dat Oost-Vlaanderen de bakermat geweest is van de Vlaamse konijnenteelt. In de omstreken van Gent ontstond de Vlaamse reus als oudste ras. Naast en uit de Vlaamse reus ontstond in de omgeving van Gent ook nog het Belgische haaskonijn. Die van Dendermonde wilden niet weten van de Vlaamse reus van Gent en zij kweekten de ‘witte van Dendermonde’, een wit ras met rode ogen. Die witte van Dendermonde is wat kleiner dan de Vlaamse reus, heeft een veel spitsere neus, ja meer een schapekop, dus helemaal anders dan de Vlaamse reus. Die van Sint-Niklaas wilden ook een konijn kweken uit de Vlaamse reus. Het konijn moest wat kleiner zijn en daarbij getooid over heel het lichaam met de kleur van het vergeet-mij-nietje. Het werd de blauwe van Sint-Niklaas, een mooi ras dat echter niet veel gekweekt wordt. Het Belgische haaskonijn, de witte van Dendermonde, de blauwe van Sint-Niklaas werden allemaal rechtstreeks afgeleid van de Vlaamse reus, maar die van Beveren vormden hun konijn uit de blauwe van Sint-Niklaas. De blauwe van Beveren heeft een typische lichaamsvorm, die sterk afwijkt van het uitzicht van andere rassen. Dat konijn is zeer smal aan de schouders maar fors ontwikkeld aan het kruis of anders uitgedrukt: smal en fijn aan de voorhand, breed en zwaar aan de achterhand. Een tweede kenmerk is het verloop van de ruglijn. Die lijn begint zeer laag aan de nek en loopt dan sterk omhoog met een mooie ronding over de achterhand. De boog van de ruglijn is het gevolg van de lichaamsvorm van dat konijn: smal en plat aan de voorzijde, breed en hoog aan de achterzijde. Het lichaam heeft de vorm van een mandoline. Die van Sint-Niklaas spreken van het blauw van een vergeet-mij-nietje, die van Beveren spreken van duifblauw om hun ‘sterren’ aan te duiden. Het verschil tussen de twee tinten is klein, maar toch zichtbaar voor wie gewoon is scherp te kijken. We hebben mooie namen voor onze konijnerassen bedacht.

X

BELGISCH BOERENPAARD MET DE SLAAGKAR OM DE MEST TE LADEN

Updated Even rust op het boerenerf. Het Belgische boerenpaard staat ingespannen voor de houten slaagkar, waarmee de mest naar het land werd ...