Het daglicht valt door hoge ramen op een doorleefde werktafel. Er liggen stukken stof, papieren patronen, garenklossen en een schaar. Een vrouw buigt zich over een korset en werkt met naald en draad aan de afwerking. Op het andere beeld zit een man even aandachtig over zijn werk gebogen. Naast beiden staat een paspop met een lichtgekleurd korset. Deze hedendaagse foto's verbeelden het ambachtelijke werk van korsettenmakers rond 1900. Korsettenmakers, ook corsetiers en corsetières genoemd, waren gespecialiseerde ambachtslieden die zich toelegden op het ontwerpen, patroontekenen en vervaardigen van korsetten. Hun werk vroeg kennis van lichaamsvormen, stoffen en verstevigingsmaterialen. Een korset moest het bovenlichaam ondersteunen en vormgeven volgens de mode en het gewenste gebruik. Bij maatwerk begon alles met het opnemen van de lichaamsmaten. De maker vertaalde die naar een patroon met zorgvuldig gevormde onderdelen. Borst, taille en heupen moesten in de juiste verhouding worden uitgewerkt. Uit vlakke stukken stof ontstond zo een kledingstuk dat nauw om het lichaam sloot. Het opnemen van maten, patroontekenen, samenstellen en afwerken behoort nog altijd tot de kern van de gespecialiseerde korsettenmakerij. De losse onderdelen op de werktafels laten die opbouw zien. Iedere gebogen rand had een functie. Zodra de stukken aan elkaar werden genaaid, ontstond de gewenste vorm. De vele stiklijnen tonen hoe zorgvuldig het korset werd opgebouwd. Sommige zijn naden tussen patroondelen; andere begrenzen de tunnels waarin de verstevigende baleinen werden aangebracht. Het materiaal moest bestand zijn tegen de spanning die tijdens het dragen en aansnoeren ontstond. Dichtgeweven katoen was daarvoor geschikt, terwijl luxere uitvoeringen ook zijde konden bevatten. Een bewaard Amerikaans korset uit 1900–1905 bestaat bijvoorbeeld uit katoen, zijde en staal. Onder het soms eenvoudige uiterlijk ging dus een doordachte constructie schuil. De baleinen hielpen het korset zijn vorm te behouden. Historisch werden daarvoor onder meer stroken walvisbalein gebruikt. Dat was geen walvisbot, maar een hoornachtig materiaal uit de baleinplaten waarmee baleinwalvissen hun voedsel uit het water filteren. Ook staal werd toegepast. Rond 1900 konden verschillende verstevigingsmaterialen binnen hetzelfde kledingstuk voorkomen. Niet ieder historisch korset had dus uitsluitend stalen baleinen. Aan de voorkant van de korsetten op de paspoppen is een gedeelde metalen sluiting zichtbaar, doorgaans busk genoemd. Daarmee kon het kledingstuk vooraan worden geopend en gesloten. Bij veel modellen diende een vetersluiting aan de rug om de omvang en pasvorm te regelen. De sluiting, de baleinen en de gevormde stofdelen moesten samen een stevig geheel vormen. Bewaarde korsetten uit het begin van de twintigste eeuw tonen die combinatie van textiel, balein en metaal. In het atelier van de vrouw staat een naaimachine. Die past bij een periode waarin machinaal stikwerk en handwerk naast elkaar bestonden. De machine hielp bij het naaien van lange naden en regelmatige stikselrijen. Voor fijne afwerkingen en kleine correcties bleef de handnaald nuttig. Beide beelden leggen juist dat aandachtige werk vast: de ene hand houdt de stof op haar plaats, terwijl de andere de draad door het materiaal trekt. Het beroep veranderde mee met de mode. In de negentiende eeuw verschoof de gewenste verhouding tussen borst, taille en heupen herhaaldelijk. Daardoor moesten korsettenmakers hun patronen en constructies aanpassen. In de jaren 1870 verschenen bijvoorbeeld lepelvormige busks, die de buik vormgaven en de druk over een groter oppervlak verdeelden. Een goed patroon was daardoor altijd verbonden met de mode van zijn tijd. Naast de kleine werkplaats bestond een omvangrijke industriële productie. Korsetten werden ook in fabrieken vervaardigd en via winkels verkocht. Bewaarde exemplaren van ondernemingen zoals de Worcester Corset Company getuigen daarvan. Maatwerk en fabrieksproductie bestonden naast elkaar. De twee beelden brengen vooral de ambachtelijke kant naar voren: het werk aan tafel, waar losse onderdelen onder de handen van de maker hun uiteindelijke vorm krijgen. In de twintigste eeuw veranderde de ondermode verder. Korsetten kregen andere vormen en bleven een tijdlang naast beha’s bestaan. Geleidelijk namen ook gaines en andere elastische foundationkleding een grotere plaats in. Nieuwe materialen en veranderende kledingmodellen wijzigden de manier waarop het lichaam werd ondersteund en gevormd. Het traditionele korset verloor daardoor geleidelijk zijn vroegere plaats in de dagelijkse garderobe. De kennis van het ambacht bleef echter bewaard. Ook vandaag maken gespecialiseerde ateliers korsetten op maat, onder meer voor couture en kostuums. In België wordt dat vakmanschap eveneens voortgezet. Meten, tekenen, knippen en zorgvuldig afwerken blijven daarbij onmisbaar. Zo vertellen de twee beelden samen het verhaal van een beroep dat geduld, inzicht en vaste handen vroeg. De vrouw en de man vertegenwoordigen hetzelfde nauwgezette vakmanschap. Achter het silhouet van een jurk school hun arbeid: een patroon op papier, zorgvuldig geknipte stof, sterke naden en ten slotte de laatste steken langs de rand.
X


Geen opmerkingen:
Een reactie posten