Vele mensen hebben of maken problemen. Vele mensen hebben hun problemen ‘vooraf’. Mijn problemen komen nadien. Ik rij zaterdagmorgen ook nooit naar de omroep 17 km ver met het voornemen de lieve luisteraars wat voor te schotelen op de ontbijttafel feestelijker dan op een werkdag. Driemaal zoveel meer luisteraars liggen nog te bed. Is het gepast om tegen half negen over vliegen te praten? Zulke vraag had ik mij nog nooit gesteld maar die morgen gedurende mijn vliegenpraatje kwam een vlieg voorbij gevlogen. Ik dacht dat ze zou neerstrijken en beginnen te peuteren aan een krent op het bord van Jos Ghysen. Zo werd plotseling een probleem geboren, want ik ben vies van vliegen en ik hoorde duizenden luisteraars slikken aan de koffietafel tussen de zwermen vliegen. Ik zei snel: elke mens zou wel graag eens een vlieg willen zijn om te gaan kijken bij de buren. Wij gaan eens kijken bij de vliegen. Leven en sterven van de huisvliegen De huisvlieg is een geval van autodomesticatie. Huisvliegen en mensen horen onafscheidelijk samen. De huisvlieg is de huisgenoot van de mens en waar de mens zich vestigde op aarde kwamen ook de huisvliegen. De huisvlieg (Musca domestica) heeft zichzelf gedomesticeerd, is een schoolvoorbeeld van autodomesticatie of spontane huisdiervorming. Waarom heeft de huisvlieg zich vanzelf aangesloten bij de mensen? Mens en huisvlieg houden van dezelfde zoetigheden: rijstpap, een zoete taart, een zachte pruim. Zodra je iets op tafel zet, komen de vliegen van alle kanten kijken om samen met je te eten en te drinken. Ze kennen de suikerpot, het is alsof ze wachten op de confituur en de gulzigste vliegen verdrinken in de limonade of spartelen in doodstrijd in de soep. De priester aan het altaar houdt de wijnkelk bedekt uit schrik voor de vliegen. De huisvlieg is bij ons komen wonen om met ons te kunnen meeëten maar er bestaat nog een tweede reden waarom ze bij de mensen blijft. In alle mogelijk afval leggen de huisvliegen hun eitjes en daaruit komen larven die zich vetmesten met menselijke smurrie. Afvalhopen, composthopen, mesthopen, heel de vuilnisbelt is een enorme broedplaats voor de huisvliegen. De larven ontwikkelen zich zelfs in de resten van weggegooide verpakkingen. In streken met strenge hygiëne zoals bij ons, blijven de aantallen beperkt, maar in vele streken waar minder op de hygiëne wordt gelet, zien de huizen, zowel buiten als binnen ‘zwart van de vliegen’! Overal, vooral op witte en bleke achtergronden laten de vliegen zwarte stippels, hun uitwerpselen achter. Hier en daar zie je dat nu weer terug in een biologische winkel waar de vliegen heer en meester zijn. Huisvliegen gaan intiem om met mensen. Ze gaan graag zitten op de vochtige lippen van de slapende mens om daar te drinken, en betraande ogen trekken hen ook sterk aan. Een dief achtervolgd door de politie wist zich perfect te verbergen in de etalage van een kledingzaak tussen de goed geklede paspoppen. Niemand zag hem, toen kwam een vlieg op zijn neus zitten. Huisvliegen steken ons nooit. Vooral in de herfst komen zwarte steekvliegen in huis vanuit de koe- en varkensstallen. Met hun harde snuit doorboren ze ons vel om bloed te kunnen zuigen. Onze huisvliegen kunnen zoiets niet; ze hebben maar een zacht snoetje, een zuigsnuitje om vocht op te nippen, daarmee kunnen ze niet steken. Als een huisvlieg op een klontje suiker neerstrijkt, kan je zien hoe ze eerst een heel klein druppeltje speeksel loslaat op de suiker die begint te smelten. Dan zuigt de vlieg het waterige suikervoedsel op met haar zuigsnuitje. Maar terwijl ze op het klontje suiker neerstrijkt, zitten haar poten vol met allerlei bacteriën waaronder ook gevaarlijke ziekteverwekkers en die blijven aan de suiker plakken. En waar heeft de vlieg nog al niet overal vertoefd voor ze naar de suiker kwam of even drinkt aan je glaasje melk. Heel dicht bij je komt de huisvlieg zich schoonmaken. De kleine vliegen die men onvermoeid rondom de lampen en de kroonluchters ziet vliegen in de huiskring zijn geen jonge huisvliegen maar kleine kamervliegen (Fannia canicularis) die zich speciaal sterk ontwikkelen in kippenbedrijven. De dikke zwarte bromvlieg komt al brommend de huiskamer binnen op zoek naar een stuk vlees waarop ze haar eieren legt. In de maand november zie je de vliegen loom worden. Op de zondag na 11 november is het vliegenkermis in Dilsen. Vroeger waren dan de laatste vliegen nog te zien. Nu met de centrale verwarming in de huizen kunnen de huisvliegen zich zelfs gedurende de winter voortplanten. De huisvlieg heeft warmte nodig. Ze is afkomstig uit de tropische streken en heeft vandaaruit de mensen over geheel de aarde gevolgd behalve in de iglo’s van de eskimo’s! Daar is het te koud voor vliegen! Op tv zie je mensen in tropische landen neerzitten niet alleen vol honger maar ook overdekt met vliegen. Soms zijn de kinderen zo zwak dat ze niet eens de vliegen kunnen wegjagen die komen drinken van hun speeksel. Al vroeg in het voorjaar komen de vliegen te voorschijn en men ziet hoe de mannetjes dadelijk de wijfjes opzoeken. De vliegenwijfjes zijn te herkennen aan hun kleinere ogen. Zelfs in de vlucht verovert het mannetje een wijfje en beide storten neer. Het mannetje bestijgt ‘vliegensvlug’ het wijfje met een feilloos gerichte sprong. Hij houdt haar met de voorpoten bij de kop vast en drukt zijn zuigsnuit als voor een kus boven op haar kop. Nu laat het mannetje het einde van zijn achterlijf omlaag zakken. Meer kan hij niet doen! Nu moet het wijfje willig zijn en het achterlijf zo uitrekken tot de legbuis verschijnt die zijzelf doorschuift tot in het copulatieorgaan van de man. Zo kunnen de zaadcellen van de man overvloeien en de eitjes van het wijfje bevruchten. Dan legt het wijfje ca 150 eitjes in alle mogelijke menselijke afval en mesthopen. Na twaalf tot vierentwintig uur komen uit de eitjes pootloze maden gekropen die niets anders doen dan eten van de afval waarin en waarop ze geboren werden. Ze groeien als kool en vervellen. Na drie tot vier dagen bereiken ze hun normale grootte. Ze hebben dan een harde huid in de vorm van een tonnetje. In dat tonnetje rust de pop even uit en na vier tot vijf dagen is de pop veranderd in een vlieg die een voorhoofdblaasje vormt om het deksel van het tonnetje op te heffen. De bevrijde vlieg vliegt dadelijk weg en zal na een drietal dagen zelf al voor nakomelingen zorgen. Zo vermenigvuldigen de vliegen zich vliegensvlug en als ze geen menigte vijanden hadden zou weldra alles met vliegen opgevuld zijn! Men heeft de voor de mens gevaarlijke vliegen trachten te verdelgen met allerlei vergif vooral DDT. Telkens is gebleken dat enige vliegen de spuitbus overleefden en een grotere dosis nodig hadden om te sterven. De vliegen, overbrengers van gevaarlijke ziektekiemen hebben de mensen geleerd dat het systeem van gifstoffen sproeien altijd zwaardere giffen zal vereisen zodat de mens zelf in groot gevaar komt! Huisvliegen kunnen bij ons overwinteren als made, als pop en als volwassen vlieg. Al sterven heel veel vliegen in de herfst er zijn er nog genoeg over om een dik kluwen te vormen, een hoop opgestapelde vliegen die slapen in kerktorens, op zolders, in stallen als het er maar koel en donker is. Zo overwinteren de vliegen die al vroeg in het voorjaar terug naar je toekomen om al wat zoet smaakt met je te delen. Er blijven ook veel vliegen dood liggen voor het zolderraam omgeven door een vlek van wit poeder afkomstig van de vliegenschimmel die vele vliegen doodt. Na rijping in het vliegenlichaam slingert de schimmel zijn sporen om zich heen. Waarschijnlijk denk je nu ook aan de vliegenzwam, die rode hoed met witte puntjes die je doet denken aan kabouters. De vliegenzwam is zo giftig dat zelfs de vliegen sterven als ze ervan eten.
Kwade vliegen en luisvliegen Geen vlieg kwaad doen! Maar er bestaan bijzonder kwade vliegen! De steekvliegen (Stomoxys calcitrans) leven in stallen bij het vee. Zij bezitten een stevige, spitse snuit waarmee ze een gaatje prikken in de huid van de dieren om bloed te zuigen. Soms verdwalen ze in huis en steken dan ook mensen maar ze verkiezen het bloed van koeien en varkens. Behalve de steekvliegen kwamen binnen de vliegenfamilie ook nog dazen tot ontwikkeling, grote, zware vliegen die dolken in hun monddelen bezitten. Daarmee snijden ze door het vel van runderen en paarden. Die dieren worden door de dazen echt gepijnigd. Gelukkig laten ze ons, mensen, gewoonlijk met rust. Als afweer tegen dazen en steekvliegen drummen koeien en paarden samen om gezamenlijk zo weinig mogelijk huidoppervlakte aan de kwelgeesten bloot te stellen en om gezamenlijk met de staarten te slaan als afweer. Met de staart omhoog beginnen de koeien te biezen en je kan dat kunstmatig opwekken bij het vee door het geluid van de dazen na te bootsen. De koeien beginnen onrustig in alle richtingen rond te lopen maar de paarden die op de vlucht slaan voor zulk ongedierte lopen rechtdoor. Erger nog zijn de vogels er aan toe. Ze worden geteisterd door de luisvliegen. De naam van dat insekt, ‘luisvlieg’, duidt erop dat we te doen hebben met een vlieg die het leven van een parasiet heeft aangenomen of anders gezegd is gaan leven als een luis op het lichaam van zoogdieren en vogels. De verschillende soorten luisvliegen bezitten nog de zuigsnuit die doet denken aan de snuit van een steekvlieg. Wanneer we de luisvliegen die een halve centimeter lang zijn van boven bekijken, dan zien we dat ze de vorm van de vliegen behouden hebben, maar de eerste indruk is die van een spin. Die parasieten hebben een sterk afgeplat lichaam dat stevig omhuld is met een chitinepantser en tegen een stoot kan. Ze bezitten zes poten voorzien van in verhouding grote klauwen waarmee ze zich stevig vastankeren in de haren of veren van hun ‘gastheer’. Ze kruipen tussen de haren of veren en zuigen onophoudelijk bloed uit hun slachtoffer. De luisvliegen hebben zich erg goed aangepast aan hun slachtoffer en in functie daarvan soorten gevormd. De herteluisvlieg vliegt rond in het bos tot ze zich kan neerzetten op een ree, een hert of eland en verliest dan dadelijk haar vleugels. Ze heeft haar levensdoel bereikt en kan nu verder parasiteren. Haar lichaamspantser is zo sterk dat het schuren en bijten van het hert haar niet kan deren. Schapen lopen rond in kudden, dicht bij elkaar en hun luisvliegen hebben geen vleugels nodig, ze springen van de ene op de andere gastheer. Sommige huiszwaluwen kunnen niet meer sierlijk vliegen, ze fladderen en van glijvlucht is geen sprake meer. Je zou denken dat ze aan de vleugels gekwetst zijn. Ze zitten vaak stil en men kan ze zelfs met de hand grijpen. Zulke graatmagere vogel draagt gewoonlijk een grote zwarte luisvlieg op de rug of achter in de nek. Het is de zwaluwluisvlieg. Door het bloedzuigen verwondt de luisvlieg de arme zwaluw en in de wonden komen zich dan allerlei bacteriën vestigen die de huiszwaluw verder uitputten. De gierzwaluwluisvlieg is bijna in elk gierzwaluwnest te vinden. De gierzwaluw, zelf een insekteneter, kan deze parasiet niet vangen! Die luisvlieg meet 9 mm, heeft een zeer afgeplat lichaam, kan zich snel bewegen, en zit stevig geklemd tussen de veren. Zulke parasieten vormen een werkelijk gevaar voor de jonge gierzwaluwen die onvoldoende voedsel krijgen. Die luisvliegen gaan niet met de gierzwaluwen op reis naar zuiderse landen! Moeder luisvlieg legt geen eitje maar eerder een ontwikkelde larve die zich verpopt en zo blijft wachten in het nest tot het volgende jaar. Wanneer de gierzwaluw terug naar huis keert, komt de parasiet juist te voorschijn uit de pop en de cyclus is rond. Wetenschappelijke benamingen: herteluisvlieg (Lipoptena cervi), de schapeluisvlieg (Melophagus ovinus), zwaluwluisvlieg (Stenopteryx hirudinis), gierzwaluwluisvlieg (Crataerhina pallida) en tenslotte de paardeluisvlieg (Hippobosca equina). Luisvliegen klemmen zich ook stevig vast op de menselijke huid maar bijten zelden!
X

Geen opmerkingen:
Een reactie posten