maandag 26 oktober 2026

MUSKUSRATTEN EN BEVERRATTEN


MUSKUSRATTEN EN BEVERRATTEN

Ongewenste bewoners langs onze waterlopen

Wie vroeger langs de Maas, een beek of een oude waterplas wandelde, zag misschien wel eens een donkere schim door het water glijden. Een ogenblik later verdween het dier tussen het riet of dook het onder aan de oever. Op het eerste gezicht leek het misschien een grote rat of zelfs een kleine bever. Maar het kon ook een muskusrat of een beverrat zijn: twee knaagdieren die zich uitstekend thuis voelen in en rond het water. Ook in het Maasland kwamen deze dieren voor. Hun aanwezigheid vertelt een verhaal dat verder gaat dan de oevers van onze streek. Beide soorten werden door de mens naar Europa gebracht omwille van hun pels. Pas later werd duidelijk welke gevolgen hun verspreiding kon hebben voor onze waterlopen, dijken en natuur.

Van pelsdier tot bewoner van onze waterlopen

De muskusrat, ook wel bisamrat genoemd, is oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika. In Europa werd ze gehouden voor haar dichte pels. De soort werd in 1928 in België geïntroduceerd als pelsdier. Vanuit de kweek en door ontsnappingen of vrijlatingen konden de dieren zich in de natuur verspreiden.  De beverrat heeft een andere oorsprong. Ze komt uit Zuid-Amerika en werd eveneens voor de pels in Europa ingevoerd. Haar pels was in de handel bekend als nutria. Ook deze dieren kwamen uiteindelijk in het wild terecht en vonden langs rivieren, vijvers en moerassen geschikte leefplaatsen. Wat ooit begon als een menselijke onderneming, kreeg zo een onverwacht vervolg. De dieren vonden voedsel en beschutting langs onze waterlopen en konden zich op verschillende plaatsen voortplanten.

Geen gewone ratten

Hoewel hun namen anders doen vermoeden, zijn muskusratten en beverratten geen gewone bruine ratten. Het zijn allebei knaagdieren die sterk aan het leven bij het water zijn aangepast. De muskusrat is de kleinste van de twee. Ze heeft een gedrongen lichaam, een bruine vacht en een lange, zijdelings afgeplatte staart. Die staart helpt haar bij het zwemmen. Ze leeft graag langs beken, grachten, vijvers en andere waterlopen waar voldoende planten groeien. De beverrat is een stuk groter en steviger gebouwd. Opvallend zijn haar brede snuit, lange witte snorharen en oranje snijtanden. Ze heeft een lange, ronde staart. Haar naam kan verwarring veroorzaken, want een beverrat is geen bever. Een echte bever herken je onder meer aan zijn brede, platte staart. Op de bijgevoegde foto zien we een dier in een vangkooi aan de waterkant. De brede snuit en lange witte snorharen wijzen op een beverrat. 

Een leven tussen water en oever

Voor beide soorten vormen water en oever samen hun leefgebied. Ze kunnen goed zwemmen en vinden tussen de begroeiing beschutting en voedsel. Waterplanten, wortels, stengels en andere plantaardige delen staan op hun menu. De muskusrat graaft gangen in de oever en kan ook een woonplaats uit plantenmateriaal opbouwen. De ingang van een gang bevindt zich vaak onder water. Zo kan het dier vanuit zijn schuilplaats ongemerkt het water bereiken. Ook de beverrat graaft holen en gangen in oevers. Voor de dieren zijn dat veilige plekken om te rusten en jongen groot te brengen. Voor de mens kan dat graafwerk echter problemen veroorzaken, zeker waar de oever deel uitmaakt van een dijk of een andere waterkering.

Het gevaar dat je niet altijd ziet

Een oever kan er aan de buitenkant stevig uitzien, terwijl er binnenin gangen zijn uitgegraven. Door die holtes kan de grond verzwakken en kunnen delen van de oever verzakken. Bij dijken kan dat een risico voor de veiligheid vormen, vooral wanneer het water hoog staat. Graafschade aan oevers en dijken kan bijdragen aan verzakkingen en dijkdoorbraken. Daarnaast kunnen de dieren schade veroorzaken aan landbouw en natuur. Door het eten van water- en oeverplanten kan ook de begroeiing plaatselijk worden aangetast.  Voor een streek als het Maasland, waar het leven van oudsher nauw verbonden is met de Maas en haar waterlopen, spreekt dat gevaar tot de verbeelding. Water bracht leven en vruchtbaarheid, maar hoogwater heeft de bewoners ook altijd geleerd hoe belangrijk stevige oevers en dijken zijn.

Ook langs de Grensmaas

De beverrat werd in het verleden onder meer langs de Grensmaas vastgesteld. In een natuurrapport uit 2003 vermeldde het Instituut voor Natuurbehoud dat in Vlaanderen vooral daar beverratten werden gevangen. Het rapport wees onder meer op de instroom vanuit Nederland. Dat is een historische vaststelling: ze zegt op zichzelf niet hoeveel dieren er vandaag op een bepaalde plaats voorkomen.  Waterlopen houden zich niet aan gemeente- of landsgrenzen. Een dier dat zich langs het water verplaatst, kan zo van de ene streek naar de andere trekken. Daarom is samenwerking tussen beheerders aan beide zijden van een grens belangrijk.

De rattenvanger langs het water

De bestrijding van de muskusrat kent in België een lange geschiedenis. Al in 1938 werd de uitroeiing van de soort bevolen vanwege mogelijke schade aan dijken en gewassen en het risico op ziekteoverdracht. In de loop van de jaren veranderden zowel de aanpak als de organisatie van de bestrijding. Vanaf het einde van de jaren 1990 werd die in Vlaanderen sterker geprofessionaliseerd.  Wie vroeger een rattenvanger langs een beek of kanaal aan het werk zag, stond er misschien niet altijd bij stil hoe belangrijk het was om ook de oevers onder het wateroppervlak in het oog te houden. Het werk vroeg kennis van het terrein, van de dieren en van de sporen die zij achterlieten. Ook vandaag worden muskusratten en beverratten in Vlaanderen bestreden. De VMM zet daarvoor terreinmedewerkers in en werkt samen met andere beheerders. Op plaatsen waar de VMM muskusratten bestrijdt, is de populatie volgens de maatschappij onder controle gebracht, al blijven opvolging en samenwerking nodig. 

Nieuwe middelen, dezelfde zorg

De middelen om de dieren op te sporen zijn in de loop der jaren veranderd. Binnen het Europese LIFE MICA-project, dat liep van 2019 tot 2023, werkten partners uit onder meer Vlaanderen, Nederland en Duitsland samen. Ze onderzochten onder andere slimme cameravallen en het gebruik van omgevings-DNA: sporen van erfelijk materiaal die een dier in zijn omgeving achterlaat en die kunnen helpen om zijn aanwezigheid vast te stellen. Daarbij blijft het belangrijk om zorgvuldig te werk te gaan en andere dieren zo veel mogelijk te beschermen. Een beverrat kan immers vanop afstand met een bever worden verward. Een goede herkenning en een deskundige aanpak zijn daarom noodzakelijk.

X

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

BELGISCH BOERENPAARD MET DE SLAAGKAR OM DE MEST TE LADEN

Updated Even rust op het boerenerf. Het Belgische boerenpaard staat ingespannen voor de houten slaagkar, waarmee de mest naar het land werd ...