zondag 1 februari 2026

OUDE BEROEPEN: KLOKKENGIETER OMSTREEKS 1900

Ingekleurde versie

Updated
Deze arbeider verwijdert een vorm rond een pas gegoten klok. Klokken worden nog steeds vervaardigd uit brons en koper. Vroeger werden de klokken gegoten in de nabijheid van de kerk, daarna in klokkengieterijen waarvan er nog slechts enkele zijn overgebleven. De foto dateert van omstreeks 1900 en werd genomen in een niet-geïdentificeerd atelier.

De klokkengieter — waar brons een stem kreeg

Een klok hoorde bij het leven van een dorp. Haar geluid droeg over de daken, de velden en de wegen. Maar voordat ze hoog in een toren kon luiden, moest ze worden gevormd, gegoten en zorgvuldig afgewerkt. Achter die vertrouwde klank schuilde een ambacht waarin zware arbeid en nauwkeurig vakmanschap samenkwamen. Een arbeider verwijdert de gietvorm rond een pas gegoten klok. Het tafereel toont een belangrijke fase van het werk: na het afkoelen wordt de klok uit haar omhulsel bevrijd en komt het resultaat van alle voorbereidingen tevoorschijn. Traditionele kerkklokken worden vervaardigd uit klokkenbrons, een legering van ongeveer 80 procent koper en 20 procent tin. De formulering ‘brons en koper’ vraagt dus een kleine correctie: koper is een bestanddeel van het brons. Zowel de samenstelling van het metaal als de vorm en wanddikte van de klok beïnvloeden haar klank. Aan het gieten ging veel werk vooraf. Bij de traditionele leemvormmethode maakte men een binnenkern, met daaromheen een tijdelijk model: de zogenaamde ‘valse klok’. Daarop konden opschriften en versieringen worden aangebracht. Vervolgens werd de buitenmantel opgebouwd. Nadat het tijdelijke model was verwijderd, bleef tussen kern en mantel de ruimte over waarin het vloeibare brons moest vloeien. De vorm werd in een gietkuil stevig met aarde omgeven, zodat ze de druk van het vloeibare metaal kon weerstaan. Het brons werd verhit tot ongeveer 1100 à 1200 graden Celsius. Na het gieten en afkoelen volgde het werk dat in de beschrijving van deze foto wordt genoemd: de mantel verwijderen, de binnenkern weghalen en de klok schoonmaken. De ruwe gietvorm had haar taak volbracht; nu moest het bronzen werkstuk worden afgewerkt. Vroeger trokken klokkengieters vaak naar de plaats waar een nieuwe klok nodig was. Ze richtten een tijdelijke werkplaats in bij de kerk, soms zelfs binnen het kerkgebouw. Dat beperkte het moeilijke vervoer van een zwaar gietstuk over slechte wegen. Het gieten kon bovendien een gebeurtenis voor de hele gemeenschap worden. Parochianen leverden materialen, hielpen bij de voorbereidingen en werkten mee aan het ophangen van de voltooide klok. Naast die rondtrekkende ambachtslieden ontwikkelden zich vaste klokkengieterijen. Vandaag zetten gespecialiseerde bedrijven het vak voort, waaronder Koninklijke Eijsbouts in Asten. Daar blijven het maken van de vorm, het gieten en het beoordelen van de klank wezenlijke onderdelen van het werk. Bij het stemmen worden metingen gebruikt, maar ook het geoefende oor blijft beslissend. Deze klokkengieter herinnert er ons aan dat zijn werk aan de mensen achter het geluid generaties lang boven dorpen en steden hing. Voor een klok haar eerste slag kon laten horen, waren er handen nodig die de vorm opbouwden, het metaal goten en het afgekoelde brons blootlegden. Zo kreeg een zwaar stuk metaal uiteindelijk een stem.

X

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

BELGISCH BOERENPAARD MET DE SLAAGKAR OM DE MEST TE LADEN

Updated Even rust op het boerenerf. Het Belgische boerenpaard staat ingespannen voor de houten slaagkar, waarmee de mest naar het land werd ...